De eerste pot van oude Joe

Ik droomde dat ik een archeologische opgraving ging bezoeken. Dat is op zich nog wel voorstelbaar want in de jaren '80 werkte ik bij de Oudheidkundige Dienst en ging ik wel eens naar een opgraving.

Deze keer moesten we er voor naar het buitenland en na een lange reis kwamen we aan op onze bestemming. We waren net op tijd om de vondst van een grote aardewerken kruik mee te maken. Een gelukkig toeval, maar het werd wel heel bijzonder toen er onderop de kruik een sticker bleek te zitten met mijn naam erop.

Hoe was dat nou mogelijk, vroeg ik me in mijn droom af, was dit een grap ? Wie wist er nou dat ik net op dat moment op die plek zou zijn ?

Een merkwaardige droom, zou je zeggen, maar het lijkt een beetje op een episode uit het Britse TV-programma Time Team, dat tussen 1994 en 2014 uitgezonden werd. Bij ons was het een poosje te zien op Discovery Channel.

In het programma ging een team van archeologen op allerlei plekken in Groot-Brittannië, maar ook wel eens daarbuiten, kijken of er misschien archeologisch belangwekkende zaken in de bodem zaten. In de aflevering die ik bedoel gingen ze, in de buurt van het plaatsje Burslem, in Staffordshire, op zoek naar de eerste werkplaats van de beroemde pottenbakker Josiah Wedgwood.

Na een eerste onderzoek werd er een proefsleuf gegraven die, aanvankelijk, niet veel bijzonders opleverde. Na een gezellige avond in de dorpskroeg stroopten de onderzoekers, de volgende ochtend, de mouwen weer op en al snel werd er iets gevonden. Een grote aardewerken pot.

Na de eerste opwinding sloeg de stemming om in hilariteit. De dorpsbewoners hadden een geintje uitgehaald, want op de zojuist gevonden pot stond met grote letters: 'Old Joe's 1^st Pot'.

Okee, het is niet precies wat ik droomde, maar een droom is vaak een combinatie is van werkelijk gebeurde dingen en fantasie.

Mijn droom ging nog verder. Nu was ik weer thuis en had ik één van de kamers, die ik in de afgelopen maanden opgeknapt heb, ingericht met heel veel planten. Er hingen bloembakken aan het plafond en er stonden manshoge planten in alle hoeken van het kleine vertrekje.

Toen ik er weer binnenstapte zag ik ineens een witte kaketoe in een van de grote planten zitten. Hoe kwam die nou binnen ? Ik wilde de vogel niet bang maken dus verliet ik voorzichtig weer de kamer om te kijken of ik wat voer voor het beest kon vinden.

Zo werd ik wakker, met de vraag wat ik een plotseling verschijnende papegaai zou kunnen voeren. Vogelvoer is er altijd wel in huis. Een stukje banaan misschien ?

En wat raakvlakken met de werkelijkheid betreft: kamerplanten hebben we wel, maar niet in heel grote hoeveelheden, of formaten. En met kaketoes heb ik geen enkele persoonlijke ervaring. 

 

De Strip is gemaakt door de Stripman zelf en is het vervolg op dit  verhaal.

Klik hier voor deel 1 van deze episode.

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6 - deel 7 - deel 8 - deel 9 - deel 10 - deel 11 - deel 12 - deel 13 - deel 14 - deel 15 en deel 16 van het vorige verhaal van de Geheimzinnige Hulpman.

 

Klik op de tekening voor een grotere weergave. 

Bezoek ook onze internationale, Engelstalige, website: The Amazing Comics Men

 

Tekenen is werken

Hoera, een nieuwe Strip ! Ja, sorry dat het zo lang geduurd heeft, maar hier is dan toch het begin van een nieuw verhaaltje. Ik kreeg de afgelopen weken al van verschillende kanten vragen van ongeruste lezers. Er was toch niets mis met mijn gezondheid?

Nou, maak jullie maar geen zorgen, het gaat best goed met me. Alleen ik moest de afgelopen maanden meer energie steken in andere bezigheden. Sommige mensen denken dat ik de tekeningetjes zo even uit mijn mouw schud, maar Strips tekenen is niet iets dat ik er even tussendoor kan doen. Ik moet me niet te vermoeid voelen en me er goed op kunnen concentreren.

Dat tekenen echt werken is merkte ik voor het eerst toen ik, zo'n 35 jaar geleden, op de tekenkamer van de Oudheidkundige Dienst terecht kwam. Mijn collega's daar wisten het al langer en die probeerden daarom hun tijd met meer te vullen dan alleen tekenwerk.

Ik had een collega die een postzegelverzameling bijhield, voor z'n zoontje. Een ander repareerde blaasinstrumenten en speelde fagot en deed dat ook wel eens onder werktijd. Een derde had een paard en wagen en deed in zijn vrije tijd mee aan concoursen, die hij op het werk voorbereidde. Daarnaast werden de pauzes ruim genomen en werd er, tussen de middag, ook wel eens boodschappen gedaan in de stad, of een kapper bezocht.

Het klinkt misschien gek, maar het valt ook echt niet mee om acht uur per dag, vijf dagen in de week, oude spulletjes en opgravingsplattegronden te tekenen. De chef van de tekenkamer moest natuurlijk het goede voorbeeld geven en die zat vaak, vloekend van de kramp, aan zijn tekentafel.

Hij had er al een jaar of twintig opzitten, als tekenaar, ik kwam net kijken. Dus ik deed vlijtig mijn best en als ik 's avonds thuiskwam probeerde ik ook nog wat leuks voor mezelf te tekenen of te schilderen. Na verloop van tijd merkte ik dat ik dat beter tijdens werkuren kon doen, anders was het niet vol te houden. Als ik er daarnaast maar een redelijke productie van regulier tekenwerk aanhield, bleef iedereen tevreden.

Ik wist het aanvankelijk niet maar ik was terecht gekomen in een situatie waarin nogal wat spanning heerste. Het bleek dat de vorige chef van de tekenkamer, na een conflict, weggepromoveerd was. Hij was nu opmaakredacteur, voor de publicaties van de dienst.

De andere tekenaars dachten dat de meest ervaren kracht dan wel aangewezen zou worden als chef. Maar dat gebeurde niet, hij werd gepasseerd en een minder ervaren collega, die waarschijnlijk beter lag bij de directie, werd de nieuwe leidinggevende.

Ik weet niet of er openlijk geprotesteerd werd, het gebeurde voor mijn tijd, maar toen ik erbij kwam was er een soort gewapende vrede. Men sprak met elkaar, waar nodig, maar het werd pas een beetje gezellig en ontspannen als de chef even weg was.

Na een poosje werd voor iedereen duidelijk dat het zo niet verder kon. De chef werd ondergebracht in een eigen kantoortje en wij, gewone tekenaars, bleven achter. Dat kwam de sfeer zeer ten goede. Dat ik er na een jaar of vijf toch ben vertrokken had weer andere redenen.

Tegenwoordig bestaat de Oudheidkundige Dienst niet meer als zelfstandige organisatie. In 2006 werd de dienst samengevoegd met Monumentenzorg tot Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten. In 2009 veranderde de naam in Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Ze zijn ook al twee keer verhuisd, sinds ik er weg ben.

Maar dat komt niet door mij, of door de collega's die, in werktijd, bier brouwden en wijn maakten in het restauratie-atelier.    

De Strip is gemaakt door de Stripman

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 en deel 6 van het vorige verhaal.

Klik op de tekening voor een grotere weergave. 

Bezoek ook onze internationale, Engelstalige, website: The Amazing Comics Men

Voorzichtige graafmachines

Ondertussen worden we al de hele week gewekt door het geluid van graafmachines, motorzagen en bladblazers. Nou ja, meestal zijn we al wakker, maar als je om 7 uur nog zou liggen slapen dan zou je er wakker van kunnen worden.

Net als de meeste werklieden, stratenmakers, kabelleggers, metselaars en dergelijke, zijn ook de herinrichters van ons plantsoen er elke dag vroeg bij. Ze hebben er zelfs schijnwerpers bij nodig om in deze tijd van het jaar, zo vroeg in de ochtend, al aan het werk te kunnen. Je vraagt je af waarom, want om 4 uur zijn ze weer weg en dan is het nog volop licht. Dus als ze een uurtje later zouden beginnen...

Het is niet het enige dat we ons afvroegen. Toen de twee hemelbomen op het grasveld omgezaagd waren was wel duidelijk dat het kerngezonde bomen waren geweest. Waarom dan toch de zaag er in ?

Het deed me denken aan een verhaal dat ik lang geleden hoorde toen ik nog tekenaar was bij de oudheidkundige dienst. Er werden toen enkele grote opgravingen gedaan in ons land en op een zekere dag hadden we één van de veldwerkers op bezoek, in de tekenkamer, met een plattegrond van Wijk bij Duurstede.

Hij liet zien waar er allemaal gegraven werd en vertelde dat als zij klaar waren er nieuwbouwwijken zouden komen. En dat alle oude bomen langs sloten en weggetjes omgezaagd werden. 'Niet omdat het nodig is,' zei hij, 'maar daar verdient de landschapsarchitect en de aannemer aan'.

De meeste omgezaagde bomen werden uiteindelijk vervangen door nieuwe aanplant en dat waren telkens handelingen die betaald moesten worden. Zo zal het bij ons ook zijn. Het argument dat de overgebleven bomen zo de ruimte krijgen om uit te groeien is onzin.

Kijk naar het park, aan de overkant van de straat. Daar staan veel grotere bomen, veel dichter bij elkaar. Het omzagen van die bomen betekent gewoon extra inkomsten voor de groeninrichter en aannemer.

Het werk van die graafmachines deed me ook op een andere manier denken aan de oudheidkundige dienst. Daar werd altijd met bewondering en ontzag gesproken over de bestuurders van dergelijke apparaten. Die konden heel precies, centimeter voor centimeter, een oppervlak afschaven, zodat elk spoor van vroegere bewoning zichtbaar werd.

Met net zulke voorzichtige bewegingen werden er nu bomen omgelegd, takken bij elkaar geschraapt, aarde in plantgaten geschoven en palen in de grond geduwd. Het is echt knap als je het zo ziet, jammer dat die mannen eerst van alles kapot maken voor ze het weer netjes gladmaken en beplanten.  

De Strip is een gouwe ouwe van de Stripman

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 en deel 6 van het vorige verhaal.

Klik op de tekening voor een grotere weergave. 

Bezoek ook onze internationale, Engelstalige, website: The Amazing Comics Men

Theater 'Het Valkje', buurttuin 'De Valkhof'

Toevallig kwam ik er afgelopen week achter dat voormalig theater 'Het Valkje', aan de Valkestraat in Amersfoort gesloopt is. Dat is al een jaar of 10 geleden gebeurd, maar ik kom niet zo vaak meer in de Amersfoortse binnenstad en de periode dat ik er voor mijn werk kwam is nog veel langer geleden.

Meer dan 25 jaar terug is dat al weer en toen was het theater al lang niet meer als zodanig in gebruik. Veel Amersfoorters zullen het zich niet herinneren, maar er werden dansavonden gegeven, films gedraaid en bruiloften gevierd. Dat was in de eerste helft van de 20ste eeuw. Ik kwam er, in de jaren '80, omdat de restauratie-afdeling van de Oudheidkundige Dienst er was gevestigd.

De Valkestraat is een onopvallende straatje tussen de Langestraat, de centrale winkelstraat van Amersfoort en de Muurhuizen, die mooie, middeleeuwse ring van huizen, langs de oude stadsmuur. Het Valkje was een, niet erg opvallend gebouw, dat toen 'De Valkhof' werd genoemd. Je kwam er binnen door een zij-ingang, via een binnenplaatsje. De eigenlijke hoofdingang, aan de Stovestraat, werd nooit gebruikt.

De hoofdvestiging van de Oudheidkundige Dienst was in het voormalige klooster De Mariënhof, aan de Stadsring. Daar zat ik, normaal gesproken, op de eerste verdieping, aan een tekentafel opgegraven spulletjes, kaarten en plattegronden te tekenen.

Naar de restauratie-afdeling ging je niet vaak, tenzij er iets getekend moest worden dat te groot was, of te kwetsbaar, om naar onze tekenkamer te vervoeren. In mijn geval was het eerder te klein. Ik heb er een tijdje prehistorische graankorrels getekend, met behulp van een microscoop. Die stond daar op de archeo-botanische afdeling.

Ik heb de publicatie waar mijn tekeningen voor bedoeld waren nooit gezien, maar ik neem aan dat men zo kon aantonen wat voor graansoorten er door de prehistorische bewoners van ons land gegeten werden. Een foto vanmijn werkplek en mijn toenmalige opdrachtgeefster vond ik op internet, bij Archief Eemland. 

Het lab was gesitueerd op het podium van het voormalige theater. Daar was overigens niets meer van te herkennen, de zaal was opgedeeld in kleinere ruimtes waar verschillende restauratoren hun atelier hadden. Het gebouw puilde uit van de stellingen, met dozen vol opgegraven potten en gebruiksvoorwerpen.

Razendknap werk deden ze daar. Uit losse scherven werden middeleeuwse vazen en Romeinse flessen weer in elkaar gelijmd. Ontbrekende delen werden bijgemaakt, in afwijkende kleuren, zodat je kon zien wat er van het originele voorwerp over was.

Bijna vergane voorwerpen van leer werden kunstig geconserveerd, van onherkenbare roestklompen werden riddersporen, olielampjes, messen en zwaarden gemaakt. En alles in een gezellige, ontspannen sfeer. Er was bijvoorbeeld ook tijd en plaats om zelf bier te brouwen en wijn te maken. En de koffie werd altijd gezamenlijk gedronken, op het binnenpleintje.

Goed, dat was dus 30 jaar geleden. Rond 1990 is de hele Archeologische Dienst verhuisd naar een nieuw gebouw, wat verderop in de stad. Inmiddels zijn ze ook daar alweer weg en ik betwijfel of er nog veel van mijn oude collega's werkzaam zijn, in het nieuwe gebouw van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, achter het gemeentehuis.

In het klooster Mariënhof was een tijdje een restaurant gevestigd en een culinair museum. Nu is het in gebruik als congrescentrum en trouwlocatie. Het Valkje is dus gesloopt.

Er is niets nieuws voor in de plaats gebouwd, hoewel er wel plannen waren. Die zijn tot nu toe tegengehouden door omwonenden, die er een parkje van hebben gemaakt, 'Buurttuin De Valkhof', één van de weinige, groene, open ruimten in de binnenstad. Ook daarvan is een foto te vinden bij Archief Eemland. 

Het loont de moeite om op de websitevan Archief Eemland te zoeken naar foto's van Het Valkje of De Valkhof. Ik vond bijvoorbeeld deze foto uit de eerste wereldoorlog: 'Voeldseluitdeling aan Belgische burgervluchtelingen in 't Valkje, een sociëteit aan de Valkestraat.' 

Een foto van de gevel in 1988, rechts de poort waardoor je naar binnen ging.

Binnenplaats van 't Valkje, Stovestraat 9 / Valkestraat 14: vestiging van de restauratie-afdeling van de ROB. 

De Strip: De strip van deze week is gemaakt door de Geheimzinnige Hulpman. 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 en deel 6 van dit verhaal.

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 en deel 6 van het vorige  verhaal.

Klik op de strip voor een grotere weergave. 

Kijk voor voorafgaande episodes van de Stripmannen-saga naar het Strip Jaaroverzicht van 2015 en het Strip Jaaroverzicht van 2014 , of nog verder terug naar het Strip Jaaroverzicht van 2011  -  het Strip-overzicht van 2012 en het Strip-jaaroverzicht van 2013 

Bezoek ook onze internationale, Engelstalige, website: The Amazing Comics Men

De Hondsbossche, de Steenloper en de ambtelijke molens

Afgelopen week stond er een artikel in de krant over de Hondsbossche Zeewering. Hoewel ik er nooit geweest ben brengt die naam bij mij oude herinneringen boven. Bijna had ik ze weer opnieuw opgeschreven maar, na een kleine zoektocht, bleek dat ik dat 7 jaar geleden al eens gedaan heb. Ook toen was de Hondsbossche Zeewering in het nieuws.

Onze Noordzeekust wordt bijna helemaal beschermd door een duinenrij, die het achterland behoedt voor zware stormen en overstromingen. Bij Petten ontbreken die duinen over een lengte van 5,5 km. Daarom is er een hoge dijk aangelegd, de Hondsbossche Zeewering, genoemd naar een bosgebied dat daar ooit lag.

In 1981 is de Zeewering op deltahoogte gebracht, ruim 11 meter boven NAP. Maar 7 jaar geleden bleek dat toch niet hoog genoeg en werd er gesproken over het verhogen, of misschien wel helemaal veranderen, van de kustverdediging ter plaatse.

Nu is het plan om de dijk te bedekken met kunstmatige duinen en voor de kust 20 miljoen kubieke meter zand op te spuiten. Maar op dit moment ligt de zaak bij de Raad van State, omdat milieugroepen bezwaar hebben gemaakt.

De rotsachtige zeewering blijkt een ideale woonplaats voor de zeldzame Steenloper. Mochten de plannen doorgaan dan verdwijnt, met de Hondsbossche, ook het leefgebied van honderden van deze vogels onder een dikke laag zand.

Zelf ben ik er dus nooit geweest en ik heb ook nog nooit een steenloper in levende lijve gezien. Ik moet, bij de Hondbossche Zeewering, altijd denken aan een project dat maar niet van de grond kwam: De archeologische kaart van Noord-Holland, die ik ooit zou gaan tekenen. 7 jaar geleden schreef ik er het volgende over, op het Volkskrantblog:

'In de jaren ’80 werkte ik op de tekenkamer van de Oudheidkundige Dienst, in Amersfoort. Wij tekenaars maakten illustraties voor de archeologische publicaties van de dienst. Vaak waren dat langlopende projecten, waar jaren aan gewerkt werd.

Om alle archeologen van dienst te kunnen zijn werd er een rooster opgesteld. De wetenschappers konden tekentijd aanvragen en wij kregen elk kwartaal te horen wanneer we aan welke projecten moesten werken.

Toen ik pas op de tekenkamer zat trof ik op mijn werkrooster 4 weken tekentijd aan voor archeoloog J.F. en zijn ‘archeologische kaart voor Noord-Holland’. J.F. was een verwilderd uitziende man, die algemeen beschouwd werd als het grootste warhoofd dat er op de dienst rondliep. Tegelijkertijd was hij een van de meest geliefde medewerkers. Dat zie je vaker: ongeorganiseerd, maar zeer sympathiek.

Ik wist dat allemaal nog niet en ging aan het begin van de eerste week zitten wachten tot J.F. zou komen, om me de werkzaamheden uit te leggen. Halverwege de ochtend vroeg ik aan mijn chef of hij wist waar J.F. bleef. Dat wist hij niet, maar als ik me verveelde moest ik maar iets uit de diversenkast pakken. Ik zocht een mooie aardewerken pot uit en ging aan het werk.

J.F. kwam die dag niet. Hij kwam die week niet en liet zich zelfs de hele maand niet zien. Er ging een kwartaal voorbij en op het nieuwe rooster stonden weer vier weken tekentijd voor J.F. Ik maakte de eerste dag een opmerking over het wegblijven van J.F. en zocht maar weer iets anders om te doen.

Ergens in de middag kwam J.F. ineens zenuwachtig de tekenkamer binnen gelopen. Wie was die Jan die naar hem gevraagd had ? Ik maakte me bekend en zei hem dat ik me afvroeg waarom er toch telkens tekentijd gereserveerd stond, terwijl er geen tekenwerk te doen was.

J.F. verontschuldigde zich, maar die archeologische kaart van Noord-Holland was echt een prachtproject. Een samenwerking tussen de archeologische dienst, de universiteit van Amsterdam en een hoogleraar cartografie uit Utrecht, een autoriteit op zijn vakgebied. Echt een buitenkans dat ik daar aan mee mocht werken. Alleen tekenwerk had hij voorlopig niet. Maar misschien vond ik het leuk om eens een vergadering over het project bij te wonen ?'

Niet lang daarna zat ik aan een vergadertafel in een Amsterdams grachtenpand. Naast J.F. en ik waren de Utrechtse hoogleraar, een tweetal studenten en de dijkgraaf van Noord-Holland aanwezig. De laatste deelde, als kennismakingsgeschenk, boekjes uit over de Hondsbossche Zeewering.

In de 5 jaar dat ik op die tekenkamer gezeten heb is er van tekenen voor die archeologische kaart nooit iets gekomen. En sindsdien associeer ik de Hondsbossche met dat spookproject. Maar ambtelijke molens malen langzaam. Er zijn 7 jaar voorbij gegaan tussen de eerste plannen en de mogelijke verhoging van de Zeewering. Misschien heeft mijn opvolger inmiddels ook wel een heel mooie kaart getekend...

Zie op Wikipedia: De Hondbossche Zeewering

De Strip: De strip van deze week is gemaakt door de Geheimzinnige Hulpman. 

Kijk hier voor deel 1  - deel 2 - deel 3 - deel 4 en deel 5 van het vorige verhaal.

Klik op de strip voor een grotere weergave.

Kijk voor het vorige verhaal naar het Strip Jaaroverzicht van 2014

Ga voor eerdere hoofdstukken naar het Strip Jaaroverzicht van 2011  -  het Strip-overzicht van 2012 en het Strip-jaaroverzicht van 2013

Bezoek ook onze internationale, Engelstalige, website: The Amazing Comics Men

Van Gewest tot Gewest

Lang geleden, ergens aan het eind van de jaren '80, heb ik eens gefigureerd in een aflevering van het legendarische tv-programma Van Gewest tot Gewest. Dat was een populair programma waarin eigenaardigheden en regionale nieuwsitems uit ons eigen land werden getoond.

Dat kon een klompenmaker zijn, een dorpsfeest, of een dag uit het leven van een Turkse gastarbeider, maar ook een reportage over de Delta Werken, of in mijn geval de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek. Ik werkte daar toen op de tekenkamer en een filmploeg van de NOS kwam opnamen maken.

Het was de bedoeling een globale indruk te geven van wat er door onze dienst gedaan werd. De fotografie-afdeling werd bezocht, het restauratie-atelier, de bibliotheek, het archief en onze tekenkamer.

Over mijn schouder keek de camera mee, terwijl ik een oude tekening zat over te trekken. Geschikt maken voor publicatie heette dat. Niet zo spannend. Dus een van de collega's diepte een plattegrond van een grafveld op en liet zich filmen terwijl ze wat doodshoofden en skeletten tekende.

Het is jammer dat een dergelijk programma niet meer op de Nederlandse televisie bestaat. Tegenwoordig kijken we liever naar 'bekende' Nederlanders die stijldansen, of van een duikplank vallen. Triest, want van zo'n programma met wetenswaardigheden van eigen bodem steek je altijd wat op.

In België heeft men nog Vlaanderen Vakantieland, al gaat dat ook vaak over de landsgrenzen heen en heeft het voornamelijk een toeristische inslag. Bij de BBC doen ze het beter en serieuzer. Daar zijn zelfs verschillende programma's die aan Van Gewest tot Gewest doen denken. Country Files, Country Tracks en Coast.

Bij Coast volgt men de kust van het Verenigd Koninkrijk en besteedt men onderwijl aandacht aan de natuur en de menselijke invloeden van heden en verleden. Erg leerzaam. En ze zijn niet eenkennig want ook Coast gaat af en toe over de landsgrenzen. Bijvoorbeeld naar Ierland, Frankrijk, Scandinavië en zelfs naar ons land.

Enige tijd terug kon je zo, bij de BBC, een uur lang zien hoe wij Nederlanders met onze kust en de zee omgingen. Van de Waddenzee via de Afsluitdijk naar de Delta Werken. Alles mooi in beeld gebracht en vakkundig toegelicht. Kom daar nog eens om op de vaderlandse zenders.

Het doet je terug verlangen naar het goeie ouwe Van Gewest tot Gewest. Ook al was mijn bijdrage, aan de uitzending die er over de Oudheidkundige Dienst is gemaakt, erg bescheiden. Op de aangegeven uitzenddatum zaten we thuis natuurlijk vol spanning voor de buis.

Een fotogenieke mevrouw van het archief vertelde het een en ander over haar werkzaamheden. Er werden wat korte beelden van de overig afdelingen getoond. De tekenkamer moest het doen met een totaalshot en de mededeling dat de opgegraven voorwerpen ook getekend werden. Alle opnamen van mij en mijn collega's waren in de montage gesneuveld.

Bij Wikipedia lees ik dat Van Gewest tot Gewest een van de langst lopende Nederlandse tv-programma's is geweest. Het is uitgezonden van 1965 tot 2003. Een aantal uitzendingen uit 2002 staat op deze site. Op YouTube zijn ook fragmenten uit het programma te zien.

De Strip: Deze aflevering van het Stripmannen-vervolgverhaal is weer gemaakt door de Geheimzinnige Hulpman. Klik hier voor deel 1 - deel 2 en deel 3 van dit hoofdstuk.

Klik op de strip voor een grotere weergave. Ga voor eerdere hoofdstukken naar het Strip Jaaroverzicht van 2011  en  het Strip-overzicht van dit jaar

Bezoek ook onze internationale, Engelstalige, website: The Amazing Comics Men