Jan Zonder Land – 3 – In de ban gedaan

(Koning Jan had, in 1205, zijn bezittingen in Frankrijk grotendeels verspeeld, maar wel genadeloos het grootste deel van Groot-Brittannië aan zich onderworpen. Hij had zich daarbij niet populair gemaakt, maar zich een enorme geldwolf betoond, die de bevolking, geestelijkheid en adel afperste.)

Tussen de schermutselingen in Frankrijk door kreeg Jan ruzie met paus Innocentius III, over de benoeming van een nieuwe aartsbisschop van Canterbury. Jan wilde zelf een kandidaat aanwijzen en weigerde Stephen Langton, die door de paus aangewezen was, toe te laten in Engeland.

Het liep zo hoog op dat Jan door Innocentius in de ban werd gedaan. Dat was voor Jan een goede aanleiding om landerijen en goederen van kloosters in Engeland in te pikken. Hij nam de vrouwen, die veel geestelijken er stiekem op na hielden, gevangen en liet ze pas na betaling van losgeld weer vrij. Ook confisqueerde hij eigendommen van geestelijken die het land ontvlucht waren.

Na 6 jaar, waarin Jan de kerk behoorlijk kaal plukte, bond hij uiteindelijk in en onderwierp zich aan de paus. Jan gaf zelfs zijn hele koninkrijk over aan de paus, waarop hij het direct weer in leen terugkreeg. Hij verplichtte zich daarnaast tot de betaling van een jaarlijkse som geld. Maar hij verzekerde zich tegelijkertijd van de steun van de kerkvorst in zijn aanhoudende ruzie met de Franse koning.

Nadat de laatste poging van Jan om zijn Franse bezittingen terug te veroveren, in 1214, op niets uitgelopen was kwamen in Groot-Brittannië zijn baronnen in opstand. Er was al lange tijd onvrede over de manier waarop Jan tekeer ging. Hij had voor zijn laatste militaire campagnes ook de grootste moeite gehad om steun te krijgen van de Britse edelen.

Een aantal baronnen in Noord-Engeland kwam openlijk in opstand en daarna volgden er meer, uit andere delen van het rijk. Ze werden gesteund door de Schotse koning Alexander II en later ook door de Franse kroonprins Louis. Op een zeker moment kwam Louis zelfs over en verbleef hij enige tijd in Londen, dat door de rebellen bezet was. Daar werd door Louis en zijn medestanders vooral feestgevierd, al klaagden de Fransen erover dat ze bier moesten drinken in plaats van wijn.

Jan nam ondertussen tegenmaatregelen en trok, met een huurlingenleger, langs de oostkust van Engeland naar het noorden om orde op zaken te stellen. Hij boekte successen want de baronnen boden weinig weerstand. Biografe Kate Norgate is behoorlijk kritisch over Jan, maar voor de rebellen heeft ze helemaal geen goed woord over. Vooral omdat die wel grote woorden spraken, maar elke directe confrontatie uit de weg gingen.

Stephen Langton, die inmiddels toch geïnstalleerd was als aartsbisschop van Canterbury, probeerde te bemiddelen. Dat leidde tot het opstellen van de Magna Carta, een overeenkomst tussen koning en edelen, die vooral de macht van de vorst flink inperkte. Tot een vrede kwam het echter niet. De schermutselingen golfden heen en weer over het land, overal doden, gewonden en verwoestingen achterlatend.

Een van de problemen, voor de strijdende partijen, was dat ze vaak niet wisten waar de vijand zich bevond. Moderne communicatiemiddelen waren er niet, dus als je iets te weten wilde komen moest je er iemand naartoe sturen. Tegen de tijd dat die weer terug was, was de toestand alweer veranderd.

Jan reisde, tijdens zijn hele bewind als koning, al voortdurend door het land. Dat was voor middeleeuwse koningen heel gewoon, die verbleven zelden lang op één plaats. Nu het land in opstand was trok hij kris-kras van de ene brandhaard naar de andere. Brandhaarden die hij voor een deel zelf aan had laten steken, want er gingen nogal wat landerijen, dorpen en bossen in rook op.

Het is te simpel om aan de gevechten om Engeland te denken als een strijd tussen de Engelsen en de Fransen. Aan beide zijden waren edelen actief uit die twee landen. Het Britse koningshuis was van Franse oorsprong, ze worden de Angevins genoemd naar de Franse stad Anjou. Stamvader Hendrik II was de zoon van de graaf van Anjou en geboren in Frankrijk.

Aan de kant van koning Jan streden nogal wat edelen van Franse afkomst, veelal de nakomelingen van Normandische ridders die met Willem de Veroveraar meegekomen waren. Na de dood van Jan Zonder Land werd William Marshall aangesteld als regent, om het Engelse koningshuis te redden. Hij kwam uit een Normandisch geslacht. Een van de belangrijkste legeraanvoerders in het kamp van de Engelse koning was Falkes de Bréauté, een andere Normandiër.

Je zou bijna kunnen zeggen dat het Fransen waren die onderling vochten over wie de baas zou worden in Engeland. Hoe dat afliep volgt volgende keer.

(Ondertussen mogen wij, in het moderne Nederland, komende week gaan stemmen voor een nieuwe regering. Een voorrecht dat de arme bevolking van Engeland en Frankrijk niet had, in de middeleeuwen. Dat dat ook verkeerd kan gaan bleek bij de vorige stemronde. Hopelijk wordt er nu meer met het verstand en minder met de onderbuik gekozen.)

Ps: Het bijgaande stripje is het 750ste in de gezamenlijk Stripmannenreeks. In 2010 ontstond het idee om verhalen te verzinnen rondom de stripversies van de Geheimzinnige Hulpman en mijzelf: de Stripmannetjes. Dat houden we nu dus al 15 jaar vol. Klik hier voor het eerste deel van de Stripmannen-saga.

  

 

De Strip is gemaakt door de de Stripman zelf.

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6 - deel 7 - deel 8  - deel 9 - deel 10 - deel 11 - deel 12 - deel 13 - deel 14 en deel 15 van het vorige stripverhaal.  

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  

 

Jan Zonder Land – 2 – Jan wordt koning van Engeland

(Jan was de jongste zoon van koning Hendrik II, van Engeland, die ook grote delen van Frankrijk bestuurde. Jan had 4 oudere broers, waarvan er 1 als kind overleed. Tussen de andere 3 waren alle bezittingen al verdeeld, dus toen Jan geboren werd kreeg hij de bijnaam 'Zonder Land'. Uiteindelijk werd hij toch de troonopvolger en regeerde hij langer dan elk van zijn oudere broers.)

Richard Leeuwenhart, zijn vader Hendrik II en zijn broer Hendrik de jongere, worden omschreven als rijzige mannen, atletisch gebouwd, met roodblonde lokken. Jan Zonder Land en ook zijn oudere broer Godfried waren kleiner van stuk, al hadden zij ook rood haar. Jan hield van lekker en veel eten, was een liefhebber van juwelen en vrouwelijk schoon.

Hij wordt omschreven als een vaardig zwaardvechter, maar hij was niet zo'n vechtjas als zijn broer Richard. Als hij er voordeel in zag, ging Jan het gevecht niet uit de weg, maar hij zou nooit zichzelf zo roekeloos in gevaar brengen. Bij Richard had dat bijna ziekelijke trekjes. Biografe Kate Norgate beschrijft verschillende keren dat hij, bij de belegering van een kasteel, de belegerde partij weer terug stuurde, het kasteel in, als ze hun overgave kwamen aanbieden. Richard vond het veel leuker om door te vechten tot er geen verdediger meer over was.

Terwijl Richard weinig interesse in vrouwen lijkt te hebben gehad, verwekte Jan een hele reeks van bastaardkinderen. Dat een hoge edelman er maîtresses op na hield was in de middeleeuwen heel gewoon, maar bij Jan werd er schande van gesproken omdat hij zelfs vrouwen en meisjes van adel belaagde.

Hij was natuurlijk wel netjes getrouwd, in eerste instantie met Isabella, de rijke hertogin van Gloucester. Dat huwelijk liet hij, in het jaar 1200, ontbinden met als argument dat hij haar eigenlijk niet had mogen huwen omdat ze te nauw aan elkaar verwant waren. 

De werkelijke aanleiding voor de scheiding was dat Jan zijn oog had laten vallen op de piepjonge Isabella van Angouleme. Zij was op dat moment vermoedelijk niet ouder dan 14, maar dat was geen bezwaar. Bovendien kon hij, door met haar te trouwen, een concurrerende Franse edelman, Hugo van Lusignan, die met Isabella verloofd was, een hak zetten.

Het hele gebeuren is een voorbeeld van zijn belangrijkste karaktertrek: dat hij met iedereen ruzie schopte en nergens respect voor had. Hij zette de onenigheid, die zijn voorgangers met de Franse koning Filips hadden, enthousiast voort. Het is een aaneenschakeling van geharrewar en schermutselingen waarbij één verhaal opvalt, dat van Arthur van Bretagne, de neef van Jan.

Arthur was de zoon van Godfried, de broer van Jan en Richard en erfde van hem de titel van hertog. Hij verbleef enige tijd aan het hof van de Franse koning en kreeg van hem, in 1202, toestemming om de gebieden van Jan, in Normandië, aan te vallen. Daarbij belegerde hij het kasteel van Mirebeau, waar op dat moment Eleonora, zijn grootmoeder – en dus de moeder van Jan – verbleef.

Jan kwam om het kasteel te ontzetten en nam Arthur gevangen. De jonge hertog, hij was nog maar 15 jaar oud, was heel populair bij zijn onderdanen in Bretagne en om daaraan een eind te maken gaf Jan opdracht om Arthur de ogen uit te steken. Zijn bewakers weigerden dat waarop Jan zijn neef gevangen liet zetten in Rouen. Daarna is er niets meer van Arthur vernomen. Er zijn verhalen dat Jan hem eigenhandig vermoord zou hebben en zijn lichaam in de Seine zou hebben gegooid.

De verdwijning van Arthur leidde ertoe dat Bretagne en Normandië zich nog meer tegen Jan keerden en hij zijn meeste bezittingen in Frankrijk kwijt raakte. Hij richtte zich daarna op Engeland, dat hij als zijn persoonlijke speeltuin beschouwde. Hij joeg iedereen tegen zich in het harnas, van de hoge adel en de geestelijkheid, tot de gewone stads- en plattelandsbevolking.

Hij hield de Britse edelen lange tijd onder de duim door kinderen en andere familieleden in gijzeling te nemen. Vervolgens perste hij iedereen af door landerijen, kastelen en erfenissen voor zich te claimen en alleen tegen betaling weer aan de rechtmatige eigenaren terug te geven. Overheidsbaantjes werden door hem verkocht aan de hoogste bieder en voor het eerst werden er ook belastingen opgelegd aan kloosters en kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders.

De enige bevolkingsgroep waar hij omzichtig mee omging waren de kooplieden. Hij vaardigde regelmatig decreten uit waarin de vrijheid van handel en het handelsverkeer gewaarborgd werden. Belangrijke uitzondering waren de joden die het, onder zijn bewind, wel zwaar te verduren kregen.

Op die manier slaagde hij er in, door listen en lagen en door af en toe hard in te grijpen, heel Groot-Brittannië aan zich te onderwerpen. Het lukte hem zelfs bijna om de gebieden in Frankrijk, die van oudsher door zijn familie bestuurd werden, weer terug te veroveren. Hij smeedde daarvoor een complot met de Duitse keizer Otto IV en enkele Vlaamse edelen.

Het plan was om Filips van twee kanten aan te vallen, maar die versloeg de Vlaamse-Brits-Duitse alliantie, in het noorden, terwijl zijn zoon Louis het leger van Jan, in het zuiden, op afstand hield. Daarop liep een aantal van Jan's Franse bondgenoten over naar Filips en moest Jan zich terugtrekken. Hij sloot vrede met Filips, maar moest daarvoor een groot deel van zijn gebieden in Frankrijk opgeven.

Daarmee was de rust nog niet echt weergekeerd, maar daarover vertel ik de volgende keer.

 

De Strip is gemaakt door de de Geheimzinnige Hulpman.

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6 - deel 7 - deel 8  - deel 9 - deel 10 - deel 11 - deel 12 - deel 13 en deel 14 van het stripverhaal.  

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  

 

Jan Zonder Land – 1 – De onwaarschijnlijke troonopvolger

(Het kwam door de Tour de France, die dit jaar langs het Chateau Gaillard reed, dat ik geïnteresseerd raakte in de Engelse koning Richard Leeuwenhart. Ik las de biografie die Kate Norgate, aan het begin van de 20ste eeuw, over hem schreef. Inmiddels heb ik ook de boeken gelezen die deze Britse historica schreef over de twee volgende koningen.)

Na de dood van Richard Leeuwenhart, in 1199, was het de vraag wie hem op zou volgen. Zijn jongste broer Jan Zonder Land ? Of zijn neef Arthur, de zoon van zijn broer Godfried van Bretagne ? Godfried zelf was in 1186 al overleden, in Parijs, onder mysterieuze omstandigheden. Er zijn verschillende verhalen over. Vast staat dat hij zeer goed bevriend was met Filips Augustus, de Franse koning en de grote rivaal van Richard en daarvoor, zijn vader Hendrik II.

Het zou kunnen dat Godfried in Parijs was om met Filips een complot te smeden tegen Hendrik. Eén verhaal dat over zijn dood verteld wordt is dat hij door God gestraft zou zijn, voor het verraden van zijn vader en overleed aan plotselinge pijn aan de borst. Een andere bericht is dat hij door een paard vertrapt werd, tijdens een riddertoernooi. Maar dat zou, volgens sommige historici, een rookgordijn zijn waarachter Filips het complot tegen Hendrik probeerde te verbergen.

Filips zou zo aangedaan zijn geweest door de dood van Godfried dat hij, op de begrafenis, probeerde in het graf te springen en door de andere aanwezigen moest worden tegengehouden. Het illustreert de merkwaardige haat-liefde-verhouding tussen de Engelse en Franse koningshuizen.

Hertogin Constance, de weduwe van Godfried, was in verwachting toen haar man overleed. Haar zoon werd Arthur genoemd, naar de legendarische koning, waar ook toen al de meest geweldige verhalen over rond gingen. Je weet wel, van de ronde tafel, het slot Camelot, Excalibur het zwaard in de steen en de zoektocht naar de Heilige Graal. Britse vorstenhuizen deden hun best om te bewijzen dat ze van die legendarische Arthur afstamden en er werden regelmatig zonen naar hem vernoemd. Erg gelukkig waren die kinderen in hun latere leven doorgaans niet.

Constance deed haar best om Arthur naar voren te schuiven als opvolger van Richard. Ze probeerde een voordelig huwelijk voor hem te arrangeren. Eerst met een dochter van Tancred, de koning van Sicilië, dat door Richard veroverd was op zijn tocht naar het Heilige Land. Maar toen de Duitse keizer Hendrik VI het eiland, in 1196, inpikte viel dat plan in het water.

Daarop probeerde Ranulf de Blondeville, graaf van Chester, Constance en haar zoon te ontvoeren om ze naar Richard te brengen. Richard had beloofd om Arthur als zijn opvolger aan te wijzen en wilde op die manier Bretagne onder controle krijgen. Dat plan mislukte doordat Arthur door getrouwe ridders afgeleverd werd aan het Franse hof.

Toen Richard in 1199 dodelijk gewond raakte, bij de belegering van het kasteel van Châlus-Chabrol, leek het hem toch geen goed idee dat de op dat moment pas 12 jarige Arthur, die nog steeds aan het Franse hof verbleef, zijn opvolger zou worden. Tegen heug en meug koos hij dan maar voor zijn broer Jan Zonder Land.

Terwijl Richard, een agressieve en nietsontziende vechtjas, door velen toch als een held gezien wordt, is de reputatie van Jan die van een wrede, onbetrouwbare schurk en verrader. Zo wordt hij ook opgevoerd in de verhalen over Robin Hood en het toneelstuk dat Shakespeare over hem schreef. Biografe Kate Norgate haalt een tijdgenoot van Jan aan die hem 'nature's enemy' noemt, de vijand van de natuur.

Jan trok in zijn jonge jaren veel op met zijn broer Godfried, die ook al slecht bekend stond vanwege de complotten die hij tegen hun vader smeedde en zijn geheul met Filips. Toch was Jan de favoriete zoon van Hendrik II, die zijn uiterste best deed om hem bezittingen toe te schuiven en er zelfs op zinspeelde hem tot zijn opvolger te benoemen.

Een van de titels die Jan kreeg was die van Lord van Ierland. Hij had uiteindelijk koning van dat land kunnen worden als hij er in geslaagd was, door overreding of met geweld, de Ierse adel achter zich te krijgen. In 1185, Jan was toen 19 jaar, werd hij met een legertje huurlingen en een zak geld naar Ierland gestuurd, om zijn rechten te doen gelden. Dat werd geen succes.

Jan maakte ruzie met de Ierse leiders, het verhaal gaat dat hij hun uiterlijk bespotte en een van hen aan zijn baard trok. Het geld dat hij meegekregen had spendeerde hij aan zijn eigen pleziertjes en toen zijn soldaten om hun loon vroegen weigerde hij ze te betalen. Ze liepen daarop over naar de Ierse kant en Jan vertrok met de staart tussen de benen.

Jan maakte zich zo onmogelijk dat Hendrik, in zijn laatste dagen, niet anders kon dan Richard aanwijzen als troonopvolger. Zoals we weten ging Richard kort daarop op kruistocht en deed Jan zijn best om, in de tussentijd, zoveel mogelijk van Richards macht en eigendommen naar zich toe te trekken. Toen Richard op de terugweg gevangen genomen werd verspreidde Jan zelfs het gerucht dat zijn broer omgekomen was. Toen dat werd ontzenuwd probeerde hij, met Filips, de Duitse keizer over te halen om Richard zo lang mogelijk gevangen te houden.

Het is een wonder dat Jan, na de uiteindelijke vrijlating en terugkomst van Richard, toch weer in genade aangenomen werd.

(Wordt vervolgd.)

 

De Strip is gemaakt door de de Geheimzinnige Hulpman.

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6 - deel 7 - deel 8  - deel 9 - deel 10 - deel 11 - deel 12 en deel 13 van het stripverhaal.  

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  

 

Richard Leeuwenhart – 2 – Koning van Engeland

(Gemakshalve ga ik er vanuit dat jullie na mijn verhaal van 2 weken geleden, over de biografie die Kate Norgate honderd jaar geleden schreef over Richard Leeuwenhart, niet allemaal direct het boek, of e-boek, gekocht hebben. Als dat wel zo is waarschuw me dan even, dan zal ik het niet meer over hebben.)

Het was in de 12e eeuw, voor de Europese adellijke families, van het grootste belang dat er goed getrouwd werd en dat er nakomelingen kwamen. Dat moesten dan bij voorkeur jongens zijn, hoewel de meisjes ook van pas kwamen om uitgehuwelijkt te worden.

Eleonora, de moeder van Richard, werd door haar eerste echtgenoot, de Franse koning Louis VII verstoten omdat ze, na 15 jaar huwelijk, alleen 2 dochters gebaard had. Ze was toen overigens pas 28 jaar, want ze trouwde met Louis toen ze 13 was.

Binnen een jaar was ze hertrouwd, nu met Hendrik II, koning van Engeland en hertog van Normandië. Eleonora was een gewilde bruid omdat ze hertogin was van Aquitanië. Hendrik zag het ongetwijfeld als een mooie kans om zijn invloed in Frankrijk te vergroten. Met zijn eigen domeinen erbij hadden ze samen bijna geheel West-Frankrijk in handen. Het paar kreeg vervolgens 5 zonen en 3 dochters. Dus met de vruchtbaarheid van Eleonora was niets mis.

Voor andere edelen ging het produceren van nageslacht minder vlot. En naast het kinderen krijgen was het ook zaak om zelf in leven te blijven. Als er een graaf, of hertog, kinderloos overleed brak er een strijd uit tussen zijn familieleden. Als hij wel kinderen had, maar die nog te jong waren om hun nalatenschap te verdedigen, dan schroomden zijn rivalen niet om de weesjes te ontvoeren en zo te proberen het vrijgekomen gebied in handen te krijgen.

Het waren problemen waarmee Richard Leeuwenhart voorlopig niet geconfronteerd werd. Hij had wel de pech dat hij 2 oudere broers had. Gelukkig voor hem overleed de eerste, William, heel jong en de tweede, Hendrik jr., ook vroegtijdig. De derde broer, Godfried die jonger was dan Richard, had zoveel complotten tegen zijn vader beraamd dat hij zichzelf buitenspel had gezet.

Het had nog een haar gescheeld of Richard was toch geen koning van Engeland geworden, omdat zijn vader de voorkeur leek te geven aan Jan Zonder Land, de jongste broer. Dat probleem werd opgelost toen vader Hendrik overleed, voor hij Jan als opvolger aan had kunnen wijzen.

Richard vertrok naar Engeland en viel zijn moeder in de armen, die door haar echtgenoot gevangen was gezet, omdat zij haar zoons gesteund had bij hun complotten tegen hun vader. Er werd een feestelijke optocht gehouden en Richard werd, in 1189, tot koning gekroond. De ceremonie heeft, volgens Kate Norgate, model gestaan voor alle kroningen daarna. Dus zal het er ongeveer zo uit hebben gezien als de kroning van Charles, 2 jaar geleden.

Bij de feestelijkheden, rondom de inhuldiging van Richard, werden in Londen huizen van Joden geplunderd en in brand gestoken en werd er een aantal Joden vermoord. Richard probeerde de orde te herstellen, door een paar raddraaiers op te laten hangen, naar verluid omdat die per ongeluk Christenen hadden gemolesteerd. Hij gaf ook de opdracht om de Joden verder met rust te laten.

Vervolgens begon hij aan de voorbereidingen van een kruistocht naar het Heilige Land, die hij beloofd had te zullen ondernemen, om Jeruzalem uit handen van de Moslims te bevrijden. Hij benoemde een aantal betrouwbare edelen op belangrijke posities. Sommige van zijn vaders adviseurs en helpers mochten hun baan houden, anderen werden vervangen. Voor veel van die benoemingen vroeg Richard een flink bedrag, want de staatskas was leeg.

Hij had ook belasting kunnen heffen, maar het organiseren en innen daarvan kostte veel meer tijd. Hij verkocht niet alleen overheidsbaantjes, maar ook kastelen en landerijen. Volgens tijdgenoten zou hij gezegd hebben dat hij Londen zelf had willen verkopen voor het 'goede doel'.

Richard sloot vrede met William, de koning van de Schotten, die eerder bij toeval in handen was gevallen van vader Hendrik II. Die had verregaande eisen gesteld aan de vrijlating van William. Richard draaide dat terug, maar incasseerde wel een groot bedrag, in ruil voor het teruggeven van kastelen en grondgebied. Hij redeneerde dat dat beter was dan een mogelijk invasie van de Schotten, terwijl hij op kruistocht zou zijn.

Toen de zaken in Engeland op orde waren kocht Richard een vloot schepen en voer naar Frankrijk waar hij afgesproken had met Filips, de koning van Frankrijk. De vloot voer, zonder Richard, verder naar Marseille waar ze hun leider met diens gevolg weer op zouden pikken. Die trok op zijn gemakje door Frankrijk, onderweg nog even een kasteel belegerend, waarvan hij de bezitter ophing omdat die pelgrims bestolen zou hebben.

Er was overigens nog een derde Europese vorst, die op dat moment op kruistocht ging, de Duitse keizer Frederik Barbarossa. Hij verkoos een route over land, door Oost-Europa, Griekenland en Turkije. Het was een helse tocht en veel van zijn manschappen stierven onderweg. De keizer zelf verdronk tijdens een zwempartij, in een rivier in Turkije. De overblijfselen van zijn leger trokken verder, onder leiding van Leopold van Oostenrijk, waar Richard het later nog mee aan de stok zou krijgen.

Richard en Filips gingen al snel hun eigen weg. Filips wilde zo kort mogelijk op zee vertoeven en voer vanaf Genua naar Sicilië. Richard ging al scheep in Marseille, maar deed onderweg nog een paar Italiaanse havens aan om er de omgeving te bekijken. Ze kwamen weer samen in de havenplaats Messina, op Sicilië.

(Wordt vervolgd.) 

  

 

De Strip is gemaakt door de de Geheimzinnige Hulpman.

 

Klik hier voor deel 1 en deel 2 van dit verhaal.  

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  

 

Klik op de tekening voor een grotere weergave. 

 

Richard Leeuwenhart - 1 - Ruzies, oorlogen, verdragen en samenzweringen

Het komt door de Tour de France dat ik nu aan het lezen ben in een biografie over de middeleeuwse koning Richard Leeuwenhart. Het tourpeloton kwam langs Les Andelys, een stadje aan de Seine dat eigenlijk bestaat uit twee kernen, Grand-Andely, dat in de 6e eeuw ontstond bij een klooster en Petit-Andely, dat wat later ontsproot als vissersplaatsje aan de oever van de rivier.

'Het stadsbeeld wordt gedomineerd door de imposante ruïnes van het Kasteel Gaillard, een stevige burcht die in 1196 gebouwd werd door Richard Leeuwenhart, hertog van Normandië en koning van Engeland, met de bedoeling zijn rivaal Filips Augustus uit te dagen en hem de doorgangsweg naar Rouen via de Seine te beletten,' schrijft Wikipedia.

Dat bracht mij ertoe om eens te kijken of er een e-boek te krijgen was over Richard en/of zijn tijdgenoten. Ik kwam uit bij een biografie, uit 1924, geschreven door de Britse historica Kate Norgate. Zij was een van de eerste vrouwelijke historici die algemeen gerespecteerd werd, door het grote publiek en haar vakgenoten.

Dat leek me wel leuk en ik kreeg in de eerste paar zinnen al een voorbeeld van haar kijk op de zaken. Ze schrijft dat de geboorte van Richard in een profetie voorspeld was. De derde keer dat zijn moeder zou 'nestelen' – de koninklijke familie werd vergeleken met adelaars – zou er een grote heerser geboren worden. Richard was de derde zoon, dus het wonder geschiedde.

Maar Norgate merkt in een voetnoot droogjes op dat de koningin, tussen de drie zoons, ook nog drie dochters baarde. In werkelijkheid was het dus de zesde keer dat de adelaar nestelde en klopte er niets van die voorspelling.

In het eerste deel van het boek wordt duidelijk wat een kluwen van ruzies, oorlogjes, complotten, verdragen en samenzweringen Europa aan het eind van de 12e eeuw was. De vader van Richard was koning Hendrik II van Engeland, die tevens hertog van Normandië was. Hij stamde af van Willem de Veroveraar, ook een Normandiër en op zijn beurt nakomeling van de Vikingkoning Rollo.

De moeder van Richard was Eleonora van Aquitanië, die eerder, door haar eerste huwelijk met de Franse koning Lodewijk VII, al een tijdje koningin van Frankrijk was geweest. Door te trouwen met Hendrik II werd ze daarna koningin van Engeland en kwam een groot deel van Frankrijk onder het gezag van de Engelse koning.

Dat was aanleiding tot veel gedoe tussen de Engelse en de Franse koningen, waar Eleonora zich ook in mengde door voor zichzelf het recht op te eisen om Aquitanië – een landstreek in het westen van Frankrijk met als hoofdstad Bordeaux – zelfstandig te besturen. Ze schrok er niet voor terug om tegen haar echtgenoot samen te spannen en werd door hem ook een tijdje gevangen gezet.

Je zou zeggen dat het geen liefdevol huwelijk was, maar tussendoor produceerden Eleonora en Hendrik toch nog 8 kinderen, die bijna allemaal een volwassen leeftijd bereikten. Uit haar eerste huwelijk had ze ook al twee dochters.

Aan de ene kant was het geweldig dat er zoveel koningskinderen waren. Die konden ingezet worden als bestuurders, of legeraanvoerders en uitgehuwelijkt worden om meer macht en invloed te verwerven. Maar het schiep ook problemen. Hoe alle landerijen en belangen te verdelen tussen die kinderen ? De eerstgeboren zoon, William, overleed op kleuterleeftijd. Daarna kwam Hendrik junior, die al tijdens het leven van zijn vader gekroond werd tot koning, wat hem aanspoorde om te proberen alleenheerser te worden.

Daarna, kwam Richard en vervolgens Godfried en Jan. Godfried werd hertog van Bretagne gemaakt. Hij en zijn oudste broer spanden vervolgens samen – niet alleen met elkaar maar ook met tegenstanders van hun vader, zoals de koning van Frankrijk – om hun vader een loer te draaien. Eleonora koos daarbij de kant van haar kinderen, vandaar dat Hendrik haar gevangen zette.

Richard was op zijn 16e al legeraanvoerder, werd aangewezen als opvolger van zijn moeder, als heerser over Aquitanië en voorbestemd om met een dochter van de Franse koning te trouwen. Hij bleek talent te hebben als veldheer en wordt omschreven als een knappe vent, met roodblonde lokken, goed gebouwd, van bovengemiddelde lengte en een uitstekend zwaardvechter.

Als jongeling legde hij menig stadje en dorpje in de as en belegerde hij met succes een reeks van kastelen. Ondertussen overleed zijn broer Hendrik junior, de troonopvolger, op jonge leeftijd. Dus kwam Richard voor die functie in beeld. Maar er was ook nog een jongste broer, Jan Zonder Land genoemd omdat er voor hem geen graafschap of hertogdom overschoot, die de lieveling van zijn vader was.

De strijd, over wie de baas was over welk stuk Frankrijk ging vrolijk verder, met schermutselingen en plunderingen. Versterkingen werden met de grond gelijk gemaakt en razendsnel weer opgericht. Na al dat vechten, slopen en weer opbouwen is het opmerkelijk dat Richard, maar ook de twee rivaliserende koningen, in 1188 besloten om samen op kruistocht te gaan.

Dat verliep natuurlijk niet volgens plan. Ze kregen weer ruzie met elkaar. Richard koos de kant van de koning van Frankrijk, waarop zijn vader dreigde hem te onterven. De oude Hendrik leek van plan om zijn jongste zoon, Jan Zonder Land, aan te wijzen als zijn opvolger. Broer Godfried had zichzelf al eerder buitenspel gezet, door samen te zweren tegen zijn vader.

Na het verwoesten van weer een reeks kastelen, steden en landerijen kwamen de vijandelijkheden tot stilstand toen Hendrik plotseling overleed. Richard werd koning, Jan zwoer hem trouw en samen met Filips van Frankrijk ging Richard dan toch op kruistocht. Daarbij verrichtte hij heldendaden en schurkenstreken, waardoor hij wereldberoemd werd. Maar op de terugreis, naar Engeland, werd hij gevangen genomen door Leopold van Oostenrijk en hij kwam pas in 1195 weer vrij.

Maar zover ben ik nog lang niet. Het is verleidelijk om de machtsspelletjes van toen te vergelijken met nu. Dat doe ik later misschien nog eens, als ik het hele boek uit heb. 

Ik heb voor mijn, nogal slordig gemaakte, e-boek 2 euro betaald, maar ik zag dat het boek ook gratis online te lezen is. Als je het niet vervelend vindt om op een laptop of tablet te lezen, zoek dan naar 'Richard The Lion Heart' van Kate Norgate. Als e-boek is het ook gratis te downloaden bij Project Gutenberg. 

 

De Strip is gemaakt door de de Geheimzinnige Hulpman.

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  

 

Klik op de tekening voor een grotere weergave. 

 

Wandelen met een ezel

Voer 'wandelen met een ezel' in en Google komt met een hele reeks van ezelboerderijen, ezelvakanties en ezelwebsites. Vlak om de hoek, in Zeist, bij Stichting Opvang de Ezelsociëteit, kun je in het bos wandelen voor 30 euro per ezel. Daar krijg je dan wel een ezel voor die het leuk vindt om te wandelen, want: 'Voor ons blijft bij alles wat we doen het welzijn van de ezels voorop staan, dus wandelen is zeker goed voor ze, maar we gaan ze niet verplichten iets te doen wat ze niet leuk vinden.'

Op andere websites zie ik ezels met bagage, of kleine kinderen, op hun rug. Dat lijkt iets minder recreatief voor de ezel, het ziet er meer uit als werken. En dat sluit goed aan bij het boek dat ik deze week las 'Reizen met een ezel in de Cevennen', of in het Engels: 'Travels with a Donkey in the Cévennes', van de 19e eeuwse, Schotse, schrijver Robert Louis Stevenson.

Stevenson zou later wereldberoemd worden met romans als 'Schateiland' en 'Dr Jekyll en Mr Hyde', maar zover was het in 1878 nog niet. Stevenson had net een ongelukkige liefdesaffaire achter de rug en was naar het zuiden van Frankrijk verhuisd om te herbronnen, zoals we dat nu zouden noemen. Volgens Wikipedia was zijn zwakke gezondheid ook een reden, maar daar blijkt in zijn boek weinig van. Hij wandelde, zonder problemen, ruim 200 kilometer in 12 dagen.

Nou, ja, niet helemaal zonder problemen. Modestine, de ezel die hij koopt, blijkt een eigen wil te hebben en omdat hij zich er aanvankelijk maar moeilijk toe kan zetten om het dier met geweld tot lopen te dwingen, schiet hij de eerste dagen niet erg op. En hij heeft zijn ezel hard nodig, want zijn kampeeruitrusting is niet bepaald lichtgewicht.

Speciaal voor zijn tocht heeft Stevenson een, met schapenvacht gevoerde, slaapzak laten maken, die tegelijk dienstdoet als plunjezak. Zo'n trektocht maken was toen nog heel ongebruikelijk, dus er waren geen kooktoestellen, olielampen en pannen voor kampeerders. En hij moest ook proviand meenemen, voor zichzelf en de ezel.

Hij begint zijn tocht in Le Monastier-sur-Gazeille, een dorpje dat nu nog bekend staat als het startpunt van de Stevenson route. Hij slaapt niet elke nacht in zijn slaapzak, onder de sterren, maar doet ook een paar herbergen aan en logeert in het trappistenklooster Notre-Dame-des-Neiges. Het landschap is onherbergzaam, rotsachtig, woest en onoverzichtelijk, waardoor hij, op een dag, na een dwaaltocht, voor de tweede keer hetzelfde dorp binnen wandelt.

Het eind van zijn tocht gaat door de vallei van de Tarn en daar ben ik, met mijn vrouw aan het stuur van de Fiat 500, meer dan 20 jaar geleden ook door gereden. Een indrukwekkend landschap van roodbruine rotsen, waar het riviertje de Tarn een soort kleine Grand Canyon in uitgesleten heeft.

Wat ik niet wist, maar nu wel dankzij Stevenson, is dat daar rond 1700 een godsdienstoorlog is uitgevochten. Lodewijk de veertiende, die zelf katholiek was, probeerde met geweld de protestantse 'Camisards' eronder te krijgen. De Camisards, zo genoemd vanwege de witte hemden die ze droegen, vochten terug.

Stevenson schrijft dat al het moorden en brandstichten uiteindelijk niets heeft opgeleverd. De meerderheid van de bevolking is nog steeds protestants, al leefden ze, 150 jaar na de gewelddadigheden, wel vreedzaam samen met de katholieke minderheid.

Het boek van Stevenson is, volgens Wikipedia, een van de eerste in het buitensportgenre. In de tweede helft van de 20ste eeuw werd zijn tocht steeds vaker nagevolgd door moderne wandelaars. Soms ook met ezel. Er zijn schrijvers die daar weer boeken over hebben geschreven en er zijn films gemaakt over de tocht.

Stevenson zelf stapt aan het eind van zijn reis op een postkoets om weer in de bewoonde wereld te komen. Zijn ezeltje heeft hij dan verkocht. Tot zijn eigen verrassing mist hij haar ineens en barst in tranen uit.

'Reizen met een ezel in de Cevennen', is als paperback en e-book te koop, in vertaling en in het Engels. Het is ook gratis te downloaden bij Project Gutenberg. 

 

 

De Strip is gemaakt door de Geheimzinnige Hulpman. 

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6 - deel 7 - deel 8 - deel 9 en deel 10 van dit verhaal.

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.

 

Klik op de tekening voor een grotere weergave. 

Bezoek ook onze internationale, Engelstalige, website: The Amazing Comics Men

 

Wie herinnert zich Mesrine nog ?

's Avonds laat lig ik nog wat tv te kijken. Ik zap langs de zenders en beland middenin een film over de Franse gangster Mesrine. Het zegt me op dat moment niet veel, maar ik blijf toch kijken.

Het verhaal speelt zich af in de jaren '70 en aanvankelijk lijkt het op een schelmenroman. Mesrine geeft, na een bankoverval, 10.000 franc aan een man die hij gedwongen heeft om hem te helpen bij z'n vlucht. We zien hoe hij, met behulp van vermommingen, de politie te slim af is en brutaal interviews aan de pers geeft.

Even later ontvoert hij een rijke zakenman, met wie hij daarna onderhandelt over de hoogte van het losgeld. '10 miljoen ? Dan kun je me net zo goed meteen doodschieten, dat heeft mijn zoon nooit voor me over !' Uiteindelijk worden ze het eens over 6 miljoen.

Het verhaal neemt een donkere wending als Mesrine een journalist ontvoert, mishandelt en bijna vermoordt, omdat die een negatief verhaal over hem geschreven heeft. Het slot is bloederig. De voortvluchtige misdadiger wordt door de politie in de val gelokt en op straat geëxecuteerd.

Dan ineens valt bij het kwartje. Ik ken dit verhaal ! En sterker nog, ik heb er indertijd een tekening over gemaakt. Er moet toen ophef zijn ontstaan over de manier waarop de Franse overheid Mesrine uitgeschakeld heeft. Misschien was hij op een bepaalde manier zelfs populair. Als een soort Robin Hood.

In de film verklaart hij zichzelf tot een strijder tegen het systeem en flirt hij met linkse extremistische organisaties. Maar als je zijn levensloop opzoekt blijkt hij toch vooral een zware crimineel, verantwoordelijk voor meerdere moorden, kidnappings en overvallen.

Na een paar dagen zoeken, mijn oude tekeningen liggen niet zo voor het grijpen, vind ik mijn Mesrine-cartoon terug. Hij dateert uit 1979 en moet één van mijn eerste striptekeningen zijn. De aanleiding voor mij om de tekening te maken was een persbericht, dat ik voor een deel overgeschreven heb. Er stond in dat Mesrine '...na een vuurgevecht met de politie overleden was.'

Hij liep op dat moment niet over straat, zoals in mijn strip. In werkelijkheid reed de gangster in een auto, die door politieagenten met kogels doorzeeft werd. Maar dat hun doelwit net zo kansloos was als in mijn tekening, dat klopt wel.

Wie meer wil weten over Mesrine kan terecht op Wikipedia, maar de Nederlandse versie geeft maar een zeer korte biografie. Uitgebreider is het verhaal op de Engelse  en Franse site. 

De Strip: Deze keer dus een strip van lang geleden. Volgende week gaan we verder met het Stripmannen-vervolgverhaal. Klik hier voor deel 1 - deel  2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6 - deel 7 en deel 8 van de laatste episode.

Klik op de strip voor een grotere weergave.

Ga voor eerdere hoofdstukken naar het Strip Jaaroverzicht van 2011  -  het Strip-overzicht van 2012 en het Strip-jaaroverzicht van 2013

Bezoek ook onze internationale, Engelstalige, website: The Amazing Comics Men