Posts tonen met het label middeleeuwen. Alle posts tonen
Posts tonen met het label middeleeuwen. Alle posts tonen

zondag 2 november 2025

Jan Zonder Land – 4 – Een roemloos einde

(Misschien dat ik volgende week zin heb om me over de huidige politieke toestand in ons land te buigen. Eerst nog maar wat middeleeuwse toestanden. In 1216 was een deel van de Britse adel tegen koning Jan in opstand gekomen, de Schotse koning Alexander roerde zich in het noorden, terwijl de Franse prins Louis vanuit het zuiden Engeland bedreigde.)


In het najaar van 1216
was koning Jan op weg naar Windsor waar de rebellen het koninklijke kasteel aan het belegeren waren. Van daar ging hij naar Cambridge en vervolgens richting Lincoln in het noorden.

Inmiddels was de Schotse koning Alexander bezig aan een inval en veroverde Carlisle. In zijn haast om in te grijpen waagde Jan een oversteek, per boot, van The Wash, een grote baai aan de oostkust. Het was slecht weer en zijn schepen kwamen in moeilijkheden. Een groot deel van zijn bagage en persoonlijke bezittingen ging verloren, waaronder de kroonjuwelen. Jan was ondertussen ziek geworden, volgens biografe Kate Norgate was hij zich te buiten gegaan aan een vreetbui en had hij dysenterie opgelopen.

Op weg naar Nottingham was de koning zo ziek dat hij geen paard meer kon rijden en vervoerd moest worden op een geïmproviseerde draagberrie. In de nacht van 18 op 19 oktober 1216 overleed hij. Zijn stoffelijk overschot werd naar de kathedraal van Worcester gebracht, waar hij nu nog ligt, in een sarcofaag die in 1232 werd geïnstalleerd.

Volgens Kate Norgate was het ironisch dat de koning, die van jongs af aan de bijnaam Jan Zonder Land had gekregen, stierf op een moment dat hij geen enkel land in vrede regeerde. Jan werd opgevolgd door zijn zoon Hendrik III, die nog maar 9 jaar oud was en daarom aanvankelijk onder bescherming stond van William Marshal een van de trouwste volgelingen van de overleden koning.

Het duurde even voor William er in slaagde het hele land en de opstandige edelen achter zich te krijgen. Hij blies de Magna Carta nieuw leven in en gaf daarmee richting aan de monarchie voor de komende eeuwen. 

 De Franse kroonprins Louis had inmiddels zijn claim op de Engelse kroon opgegeven. Maar van de Franse bezittingen van het Engelse koningshuis was, na het rampzalige bewind van Jan, niet veel meer over.

De jonge Hendrik III bleef daarna koning van Engeland, Lord van Ierland en hertog van Aquitanië, tot 1272. Niet zonder slag of stoot, maar dat is weer een heel ander verhaal. Het is interessant om te zien hoe het de overige leden van de koninklijke familie verging.

Eleonora, de dochter van Godfried van Bretagne en zuster van de onfortuinlijke Arthur, was door haar oom Jan Zonder Land in 1202 gevangen genomen. Omdat zij aanspraak kon maken op de Engelse troon had Jan in zijn testament bepaald dat ze niet vrijgelaten mocht worden. Ze verbleef in behoorlijk goede omstandigheden, in Corfe Castle, aan de Engelse zuidkust en kreeg op een zeker moment gezelschap van twee dochters van de Schotse koning, die Jan in gijzeling hield.

Onder het bewind van Hendrik III bleef Eleonora een gevangene, ook toen ze geen enkele bedreiging voor de troon meer vormde. Ze overleed na 39 jaar gevangenschap, in 1241, ze was toen vermoedelijk 59 jaar oud.

Isabella van Gloucester, de eerste vrouw van Jan Zonder Land, was ook gevangen gezet en kwam in 1214 vrij. Ze overleed 3 jaar later, na 2 mislukte, nieuwe huwelijken. De tweede Isabella waar Jan mee trouwde, Isabella van Angoulême, de moeder van Hendrik III, verliet Engeland en keek niet meer naar haar kinderen om. Ze vestigde zich in Frankrijk en hertrouwde met Hugo, heer van Lusignan en graaf van La Marche. Hij was de zoon van de man met wie ze verloofd was toen Jan haar wegkaapte. Hugo en Isabella maakten uitgebreid ruzie, met de jonge Hendrik en zijn regenten, over de bezittingen in Frankrijk.

De tweede zoon van Jan en Isabella, Richard van Cornwall, werd graaf van Poitou en uiteindelijk zelfs Rooms-Duits koning. Hij had in 1225, van zijn broer Hendrik, het graafschap Cornwall voor zijn verjaardag cadeau gekregen.

Johanna, een van de zusters van Hendrik en Richard, trouwde met Alexander II en werd koningin van Schotland. Een andere zuster, Isabella, trouwde in 1235 met de beroemde Frederik II, die koning van Sicilië was, later van Duitsland en uiteindelijk keizer van het Heilige Roomse Rijk.

Filips Augustus, de koning van Frankrijk, waarmee Jan Zonder Land en daarvoor zijn broer Richard en hun vader Hendrik II, zolang ruzie hadden gehad, overleed in 1223. Net als Jan trok hij voortdurend door zijn land, van de ene naar de andere brandhaard. In 1222 werd hij ziek, maar wilde niet stoppen met reizen, hij stierf op weg, vanuit het noorden, naar Parijs. Philips werd 57 jaar oud.

Zijn zoon Louis, die geprobeerd had om met steun van de rebelse baronnen Engeland te veroveren, volgde hem op. Als Louis VIII bemachtigde hij bijna alle Franse gebieden die de jonge Hendrik geërfd had. Die kon zijn bezittingen nauwelijks verdedigen omdat zijn vader, Jan Zonder Land, de schatkist leeg had achtergelaten (en de kroonjuwelen was verloren, zodat bij de kroning van Hendrik een hoofdtooi van een van de vrouwelijke familieleden geleend moest worden). Louis overleed in 1226.


 
De Strip is gemaakt door de de Stripman zelf.
 
Klik hier voor deel 1 van dit stripverhaal.  
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6 - deel 7 - deel 8  - deel 9 - deel 10 - deel 11 - deel 12 - deel 13 - deel 14 en deel 15 van het vorige stripverhaal.  
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  
 

zondag 26 oktober 2025

Jan Zonder Land – 3 – In de ban gedaan

(Koning Jan had, in 1205, zijn bezittingen in Frankrijk grotendeels verspeeld, maar wel genadeloos het grootste deel van Groot-Brittannië aan zich onderworpen. Hij had zich daarbij niet populair gemaakt, maar zich een enorme geldwolf betoond, die de bevolking, geestelijkheid en adel afperste.)


Tussen de schermutselingen
in Frankrijk door kreeg Jan ruzie met paus Innocentius III, over de benoeming van een nieuwe aartsbisschop van Canterbury. Jan wilde zelf een kandidaat aanwijzen en weigerde Stephen Langton, die door de paus aangewezen was, toe te laten in Engeland.

Het liep zo hoog op dat Jan door Innocentius in de ban werd gedaan. Dat was voor Jan een goede aanleiding om landerijen en goederen van kloosters in Engeland in te pikken. Hij nam de vrouwen, die veel geestelijken er stiekem op na hielden, gevangen en liet ze pas na betaling van losgeld weer vrij. Ook confisqueerde hij eigendommen van geestelijken die het land ontvlucht waren.

Na 6 jaar, waarin Jan de kerk behoorlijk kaal plukte, bond hij uiteindelijk in en onderwierp zich aan de paus. Jan gaf zelfs zijn hele koninkrijk over aan de paus, waarop hij het direct weer in leen terugkreeg. Hij verplichtte zich daarnaast tot de betaling van een jaarlijkse som geld. Maar hij verzekerde zich tegelijkertijd van de steun van de kerkvorst in zijn aanhoudende ruzie met de Franse koning.

Nadat de laatste poging van Jan om zijn Franse bezittingen terug te veroveren, in 1214, op niets uitgelopen was kwamen in Groot-Brittannië zijn baronnen in opstand. Er was al lange tijd onvrede over de manier waarop Jan tekeer ging. Hij had voor zijn laatste militaire campagnes ook de grootste moeite gehad om steun te krijgen van de Britse edelen.

Een aantal baronnen in Noord-Engeland kwam openlijk in opstand en daarna volgden er meer, uit andere delen van het rijk. Ze werden gesteund door de Schotse koning Alexander II en later ook door de Franse kroonprins Louis. Op een zeker moment kwam Louis zelfs over en verbleef hij enige tijd in Londen, dat door de rebellen bezet was. Daar werd door Louis en zijn medestanders vooral feestgevierd, al klaagden de Fransen erover dat ze bier moesten drinken in plaats van wijn.

Jan nam ondertussen tegenmaatregelen en trok, met een huurlingenleger, langs de oostkust van Engeland naar het noorden om orde op zaken te stellen. Hij boekte successen want de baronnen boden weinig weerstand. Biografe Kate Norgate is behoorlijk kritisch over Jan, maar voor de rebellen heeft ze helemaal geen goed woord over. Vooral omdat die wel grote woorden spraken, maar elke directe confrontatie uit de weg gingen.

Stephen Langton, die inmiddels toch geïnstalleerd was als aartsbisschop van Canterbury, probeerde te bemiddelen. Dat leidde tot het opstellen van de Magna Carta, een overeenkomst tussen koning en edelen, die vooral de macht van de vorst flink inperkte. Tot een vrede kwam het echter niet. De schermutselingen golfden heen en weer over het land, overal doden, gewonden en verwoestingen achterlatend.

Een van de problemen, voor de strijdende partijen, was dat ze vaak niet wisten waar de vijand zich bevond. Moderne communicatiemiddelen waren er niet, dus als je iets te weten wilde komen moest je er iemand naartoe sturen. Tegen de tijd dat die weer terug was, was de toestand alweer veranderd.

Jan reisde, tijdens zijn hele bewind als koning, al voortdurend door het land. Dat was voor middeleeuwse koningen heel gewoon, die verbleven zelden lang op één plaats. Nu het land in opstand was trok hij kris-kras van de ene brandhaard naar de andere. Brandhaarden die hij voor een deel zelf aan had laten steken, want er gingen nogal wat landerijen, dorpen en bossen in rook op.

Het is te simpel om aan de gevechten om Engeland te denken als een strijd tussen de Engelsen en de Fransen. Aan beide zijden waren edelen actief uit die twee landen. Het Britse koningshuis was van Franse oorsprong, ze worden de Angevins genoemd naar de Franse stad Anjou. Stamvader Hendrik II was de zoon van de graaf van Anjou en geboren in Frankrijk.

Aan de kant van koning Jan streden nogal wat edelen van Franse afkomst, veelal de nakomelingen van Normandische ridders die met Willem de Veroveraar meegekomen waren. Na de dood van Jan Zonder Land werd William Marshall aangesteld als regent, om het Engelse koningshuis te redden. Hij kwam uit een Normandisch geslacht. Een van de belangrijkste legeraanvoerders in het kamp van de Engelse koning was Falkes de Bréauté, een andere Normandiër.

Je zou bijna kunnen zeggen dat het Fransen waren die onderling vochten over wie de baas zou worden in Engeland. Hoe dat afliep volgt volgende keer.


(Ondertussen mogen wij, in het moderne Nederland, komende week gaan stemmen voor een nieuwe regering. Een voorrecht dat de arme bevolking van Engeland en Frankrijk niet had, in de middeleeuwen. Dat dat ook verkeerd kan gaan bleek bij de vorige stemronde. Hopelijk wordt er nu meer met het verstand en minder met de onderbuik gekozen.)

Ps: Het bijgaande stripje is het 750ste in de gezamenlijk Stripmannenreeks. In 2010 ontstond het idee om verhalen te verzinnen rondom de stripversies van de Geheimzinnige Hulpman en mijzelf: de Stripmannetjes. Dat houden we nu dus al 15 jaar vol. Klik hier voor het eerste deel van de Stripmannen-saga.

  

 
De Strip is gemaakt door de de Stripman zelf.
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6 - deel 7 - deel 8  - deel 9 - deel 10 - deel 11 - deel 12 - deel 13 - deel 14 en deel 15 van het vorige stripverhaal.  
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  
 

zondag 19 oktober 2025

Jan Zonder Land – 2 – Jan wordt koning van Engeland

(Jan was de jongste zoon van koning Hendrik II, van Engeland, die ook grote delen van Frankrijk bestuurde. Jan had 4 oudere broers, waarvan er 1 als kind overleed. Tussen de andere 3 waren alle bezittingen al verdeeld, dus toen Jan geboren werd kreeg hij de bijnaam 'Zonder Land'. Uiteindelijk werd hij toch de troonopvolger en regeerde hij langer dan elk van zijn oudere broers.)


Richard Leeuwenhart,
zijn vader Hendrik II en zijn broer Hendrik de jongere, worden omschreven als rijzige mannen, atletisch gebouwd, met roodblonde lokken. Jan Zonder Land en ook zijn oudere broer Godfried waren kleiner van stuk, al hadden zij ook rood haar. Jan hield van lekker en veel eten, was een liefhebber van juwelen en vrouwelijk schoon.

Hij wordt omschreven als een vaardig zwaardvechter, maar hij was niet zo'n vechtjas als zijn broer Richard. Als hij er voordeel in zag, ging Jan het gevecht niet uit de weg, maar hij zou nooit zichzelf zo roekeloos in gevaar brengen. Bij Richard had dat bijna ziekelijke trekjes. Biografe Kate Norgate beschrijft verschillende keren dat hij, bij de belegering van een kasteel, de belegerde partij weer terug stuurde, het kasteel in, als ze hun overgave kwamen aanbieden. Richard vond het veel leuker om door te vechten tot er geen verdediger meer over was.

Terwijl Richard weinig interesse in vrouwen lijkt te hebben gehad, verwekte Jan een hele reeks van bastaardkinderen. Dat een hoge edelman er maîtresses op na hield was in de middeleeuwen heel gewoon, maar bij Jan werd er schande van gesproken omdat hij zelfs vrouwen en meisjes van adel belaagde.

Hij was natuurlijk wel netjes getrouwd, in eerste instantie met Isabella, de rijke hertogin van Gloucester. Dat huwelijk liet hij, in het jaar 1200, ontbinden met als argument dat hij haar eigenlijk niet had mogen huwen omdat ze te nauw aan elkaar verwant waren. 

De werkelijke aanleiding voor de scheiding was dat Jan zijn oog had laten vallen op de piepjonge Isabella van Angouleme. Zij was op dat moment vermoedelijk niet ouder dan 14, maar dat was geen bezwaar. Bovendien kon hij, door met haar te trouwen, een concurrerende Franse edelman, Hugo van Lusignan, die met Isabella verloofd was, een hak zetten.

Het hele gebeuren is een voorbeeld van zijn belangrijkste karaktertrek: dat hij met iedereen ruzie schopte en nergens respect voor had. Hij zette de onenigheid, die zijn voorgangers met de Franse koning Filips hadden, enthousiast voort. Het is een aaneenschakeling van geharrewar en schermutselingen waarbij één verhaal opvalt, dat van Arthur van Bretagne, de neef van Jan.

Arthur was de zoon van Godfried, de broer van Jan en Richard en erfde van hem de titel van hertog. Hij verbleef enige tijd aan het hof van de Franse koning en kreeg van hem, in 1202, toestemming om de gebieden van Jan, in Normandië, aan te vallen. Daarbij belegerde hij het kasteel van Mirebeau, waar op dat moment Eleonora, zijn grootmoeder – en dus de moeder van Jan – verbleef.

Jan kwam om het kasteel te ontzetten en nam Arthur gevangen. De jonge hertog, hij was nog maar 15 jaar oud, was heel populair bij zijn onderdanen in Bretagne en om daaraan een eind te maken gaf Jan opdracht om Arthur de ogen uit te steken. Zijn bewakers weigerden dat waarop Jan zijn neef gevangen liet zetten in Rouen. Daarna is er niets meer van Arthur vernomen. Er zijn verhalen dat Jan hem eigenhandig vermoord zou hebben en zijn lichaam in de Seine zou hebben gegooid.

De verdwijning van Arthur leidde ertoe dat Bretagne en Normandië zich nog meer tegen Jan keerden en hij zijn meeste bezittingen in Frankrijk kwijt raakte. Hij richtte zich daarna op Engeland, dat hij als zijn persoonlijke speeltuin beschouwde. Hij joeg iedereen tegen zich in het harnas, van de hoge adel en de geestelijkheid, tot de gewone stads- en plattelandsbevolking.

Hij hield de Britse edelen lange tijd onder de duim door kinderen en andere familieleden in gijzeling te nemen. Vervolgens perste hij iedereen af door landerijen, kastelen en erfenissen voor zich te claimen en alleen tegen betaling weer aan de rechtmatige eigenaren terug te geven. Overheidsbaantjes werden door hem verkocht aan de hoogste bieder en voor het eerst werden er ook belastingen opgelegd aan kloosters en kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders.

De enige bevolkingsgroep waar hij omzichtig mee omging waren de kooplieden. Hij vaardigde regelmatig decreten uit waarin de vrijheid van handel en het handelsverkeer gewaarborgd werden. Belangrijke uitzondering waren de joden die het, onder zijn bewind, wel zwaar te verduren kregen.

Op die manier slaagde hij er in, door listen en lagen en door af en toe hard in te grijpen, heel Groot-Brittannië aan zich te onderwerpen. Het lukte hem zelfs bijna om de gebieden in Frankrijk, die van oudsher door zijn familie bestuurd werden, weer terug te veroveren. Hij smeedde daarvoor een complot met de Duitse keizer Otto IV en enkele Vlaamse edelen.

Het plan was om Filips van twee kanten aan te vallen, maar die versloeg de Vlaamse-Brits-Duitse alliantie, in het noorden, terwijl zijn zoon Louis het leger van Jan, in het zuiden, op afstand hield. Daarop liep een aantal van Jan's Franse bondgenoten over naar Filips en moest Jan zich terugtrekken. Hij sloot vrede met Filips, maar moest daarvoor een groot deel van zijn gebieden in Frankrijk opgeven.

Daarmee was de rust nog niet echt weergekeerd, maar daarover vertel ik de volgende keer.


 
De Strip is gemaakt door de de Geheimzinnige Hulpman.
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6 - deel 7 - deel 8  - deel 9 - deel 10 - deel 11 - deel 12 - deel 13 en deel 14 van het stripverhaal.  
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  
 

zondag 12 oktober 2025

Jan Zonder Land – 1 – De onwaarschijnlijke troonopvolger

(Het kwam door de Tour de France, die dit jaar langs het Chateau Gaillard reed, dat ik geïnteresseerd raakte in de Engelse koning Richard Leeuwenhart. Ik las de biografie die Kate Norgate, aan het begin van de 20ste eeuw, over hem schreef. Inmiddels heb ik ook de boeken gelezen die deze Britse historica schreef over de twee volgende koningen.)


Na de dood van Richard Leeuwenhart,
in 1199, was het de vraag wie hem op zou volgen. Zijn jongste broer Jan Zonder Land ? Of zijn neef Arthur, de zoon van zijn broer Godfried van Bretagne ? Godfried zelf was in 1186 al overleden, in Parijs, onder mysterieuze omstandigheden. Er zijn verschillende verhalen over. Vast staat dat hij zeer goed bevriend was met Filips Augustus, de Franse koning en de grote rivaal van Richard en daarvoor, zijn vader Hendrik II.

Het zou kunnen dat Godfried in Parijs was om met Filips een complot te smeden tegen Hendrik. Eén verhaal dat over zijn dood verteld wordt is dat hij door God gestraft zou zijn, voor het verraden van zijn vader en overleed aan plotselinge pijn aan de borst. Een andere bericht is dat hij door een paard vertrapt werd, tijdens een riddertoernooi. Maar dat zou, volgens sommige historici, een rookgordijn zijn waarachter Filips het complot tegen Hendrik probeerde te verbergen.

Filips zou zo aangedaan zijn geweest door de dood van Godfried dat hij, op de begrafenis, probeerde in het graf te springen en door de andere aanwezigen moest worden tegengehouden. Het illustreert de merkwaardige haat-liefde-verhouding tussen de Engelse en Franse koningshuizen.

Hertogin Constance, de weduwe van Godfried, was in verwachting toen haar man overleed. Haar zoon werd Arthur genoemd, naar de legendarische koning, waar ook toen al de meest geweldige verhalen over rond gingen. Je weet wel, van de ronde tafel, het slot Camelot, Excalibur het zwaard in de steen en de zoektocht naar de Heilige Graal. Britse vorstenhuizen deden hun best om te bewijzen dat ze van die legendarische Arthur afstamden en er werden regelmatig zonen naar hem vernoemd. Erg gelukkig waren die kinderen in hun latere leven doorgaans niet.

Constance deed haar best om Arthur naar voren te schuiven als opvolger van Richard. Ze probeerde een voordelig huwelijk voor hem te arrangeren. Eerst met een dochter van Tancred, de koning van Sicilië, dat door Richard veroverd was op zijn tocht naar het Heilige Land. Maar toen de Duitse keizer Hendrik VI het eiland, in 1196, inpikte viel dat plan in het water.

Daarop probeerde Ranulf de Blondeville, graaf van Chester, Constance en haar zoon te ontvoeren om ze naar Richard te brengen. Richard had beloofd om Arthur als zijn opvolger aan te wijzen en wilde op die manier Bretagne onder controle krijgen. Dat plan mislukte doordat Arthur door getrouwe ridders afgeleverd werd aan het Franse hof.

Toen Richard in 1199 dodelijk gewond raakte, bij de belegering van het kasteel van Châlus-Chabrol, leek het hem toch geen goed idee dat de op dat moment pas 12 jarige Arthur, die nog steeds aan het Franse hof verbleef, zijn opvolger zou worden. Tegen heug en meug koos hij dan maar voor zijn broer Jan Zonder Land.

Terwijl Richard, een agressieve en nietsontziende vechtjas, door velen toch als een held gezien wordt, is de reputatie van Jan die van een wrede, onbetrouwbare schurk en verrader. Zo wordt hij ook opgevoerd in de verhalen over Robin Hood en het toneelstuk dat Shakespeare over hem schreef. Biografe Kate Norgate haalt een tijdgenoot van Jan aan die hem 'nature's enemy' noemt, de vijand van de natuur.

Jan trok in zijn jonge jaren veel op met zijn broer Godfried, die ook al slecht bekend stond vanwege de complotten die hij tegen hun vader smeedde en zijn geheul met Filips. Toch was Jan de favoriete zoon van Hendrik II, die zijn uiterste best deed om hem bezittingen toe te schuiven en er zelfs op zinspeelde hem tot zijn opvolger te benoemen.

Een van de titels die Jan kreeg was die van Lord van Ierland. Hij had uiteindelijk koning van dat land kunnen worden als hij er in geslaagd was, door overreding of met geweld, de Ierse adel achter zich te krijgen. In 1185, Jan was toen 19 jaar, werd hij met een legertje huurlingen en een zak geld naar Ierland gestuurd, om zijn rechten te doen gelden. Dat werd geen succes.

Jan maakte ruzie met de Ierse leiders, het verhaal gaat dat hij hun uiterlijk bespotte en een van hen aan zijn baard trok. Het geld dat hij meegekregen had spendeerde hij aan zijn eigen pleziertjes en toen zijn soldaten om hun loon vroegen weigerde hij ze te betalen. Ze liepen daarop over naar de Ierse kant en Jan vertrok met de staart tussen de benen.

Jan maakte zich zo onmogelijk dat Hendrik, in zijn laatste dagen, niet anders kon dan Richard aanwijzen als troonopvolger. Zoals we weten ging Richard kort daarop op kruistocht en deed Jan zijn best om, in de tussentijd, zoveel mogelijk van Richards macht en eigendommen naar zich toe te trekken. Toen Richard op de terugweg gevangen genomen werd verspreidde Jan zelfs het gerucht dat zijn broer omgekomen was. Toen dat werd ontzenuwd probeerde hij, met Filips, de Duitse keizer over te halen om Richard zo lang mogelijk gevangen te houden.

Het is een wonder dat Jan, na de uiteindelijke vrijlating en terugkomst van Richard, toch weer in genade aangenomen werd.

(Wordt vervolgd.)


 
De Strip is gemaakt door de de Geheimzinnige Hulpman.
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6 - deel 7 - deel 8  - deel 9 - deel 10 - deel 11 - deel 12 en deel 13 van het stripverhaal.  
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  
 

zondag 7 september 2025

Richard Leeuwenhart – 7 – Richard belegert een kasteel teveel

(Laatste deel van onze leerzame zomerserie over de Britse koning Richard Leeuwenhart die, eenmaal weer thuis van zijn kruistochten, verder gaat met zijn ruzie met de Franse vorst Filips.)


Het leek er
aan het eind van de 12e eeuw op dat de Franse koning in de problemen kwam. Richard Leeuwenhart dreigde, in 1196, de toegang tot Parijs via de Seine af te sluiten. Hij had zijn oog laten vallen op een rots langs de rivier, bij het plaatsje Andely en bouwde daar in zeer korte tijd het kasteel Gaillard. Ik schreef er helemaal aan het begin van deze reeks al over, omdat de Tour de France er dit jaar voorbij reed.

Het verhaal gaat dat Richard het kasteel in 1 jaar liet bouwen en zelf nauw betrokken was bij het ontwerp. Nu was de rots die hij uitgekozen had, maar aan 1 kant met de oever verbonden en zal het tamelijk makkelijk zijn geweest om daar een verdedigbare plek van te maken. Maar als je de ruïnes nu ziet is het moeilijk te geloven dat hij die grote toren, die enorme ringmuur, met al zijn halfronde uitstulpingen, al die muurtorens en poorten, werkelijk in 1 enkel jaar heeft laten bouwen.

Wikipedia schrijft dat hij er 2 jaar over deed, maar in die tijd zou er ook nog een heel nieuw dorp bij het kasteel zijn gebouwd. Dat kasteel zelf had een voor die tijd revolutionair ontwerp, waarbij gebruik gemaakt werd van technieken die Richard waarschijnlijk tijdens zijn kruistocht heeft gezien. Zo heeft het, als één van de eerste burchten in Europa, mezenkauwen, dat zijn rijen werpgaten aan de bovenkant van torens en muren.

(Op YouTube staat een virtuelereconstructie van hoe Chateau Gaillard er in 1204 uitgezien zou kunnen hebben.)

Richard zelf dacht dat Gaillard onneembaar was, maar na zijn dood wist Filips het tamelijk gemakkelijk in te nemen. Zijn soldaten kropen door een latrine-afvoer naar binnen, openden de poort en staken de gebouwen binnen de muren in brand.

In de biografie, die Kate Norgate schreef over Richard, wordt het ene na het andere kasteel met de grond gelijk gemaakt. Dat gebeurde niet met Chateau Gaillard. Filips vond het waarschijnlijk handiger om het zelf te gebruiken. Pas in de 16e eeuw werd een poging gedaan om het kasteel te slopen. Zoals we nu kunnen zien is dat niet zo goed gelukt, er staat nog steeds een behoorlijk deel overeind.

Richard vierde de ingebruikneming van het kasteel door 3 gevangen genomen soldaten van de rots te gooien. Zo ging het zinloze geweld weer vrolijk verder. Als je het allemaal leest is het nogal kleinzielig. De ene koning verwoest een kasteel, dan doet de andere dat ook. De een plundert een stad, dan ook de ander. De ene steekt 12 soldaten van de tegenstander de ogen uit en jawel, de ander doet hetzelfde. Ze hadden zo nog tientallen jaren door kunnen gaan, maar gelukkig kwam Richard plotseling te overlijden.

We hebben al eerder gezien dat hij graag zelf meevocht in de voorste gelederen en daarbij niet zo voorzichtig was. Men zegt dat hij, bij een aanval op een van de havens in het Heilige Land, maar half geharnast, uit zijn boot in de branding sprong en woest met zijn zwaard zwaaiend het strand op stormde. Dat had slecht af kunnen lopen, maar de tegenstanders namen direct de benen, bij het zien van die roodharige wildeman en toen zijn soldaten hem eenmaal ingehaald hadden was de haven snel ingenomen.

Dat soort voorvallen zullen hem een gevoel van onoverwinnelijkheid gegeven hebben. Later bracht hij zichzelf vaker in gevaar. Zo ook bij de belegering van het kasteel van Châlus-Chabrol, ongeveer halverwege tussen Parijs en de Spaanse grens. De eigenaren hadden zich binnen de muren verschanst en de troepen van Richard hadden het kasteel omringd. Ongeduldig ging Richard er, weer met maar een gedeeltelijk harnas aan, zelf op uit om te proberen een van de verdedigers met zijn kruisboog te raken.

Vanaf de transen werd er teruggeschoten door een jonge knaap, die zichzelf beschermde met een braadpan. Richard werd in zijn schouder getroffen, volgens Kate Norgate met een van de kruisboogpijlen die zijn troepen eerder zelf afgeschoten hadden. De wond ging ontsteken en Richard voelde zijn einde naderen.

Het kasteel werd overmeesterd en de schutter naar hem toegebracht. De jongeman verklaarde dat hij de dood van zijn vader en twee broers had willen wreken, waarop Richard hem vergaf en hem wegzond met 100 shilling zakgeld. Volgens Wikipedia wordt er verteld dat de jongen later, door een aanvoerder van een van Richards huurlingenlegertjes, alsnog gegrepen werd. Hij zou levend zijn gevild en opgehangen.

Richard had nog tijd om zijn moeder te laten komen en stierf in haar armen, op 6 april 1199. Zijn gebalsemde hart werd begraven in de kathedraal van Rouen, zijn ingewanden op de plaats waar hij stierf – waar ze nog steeds worden bewaard in de slotkapel – en de rest, aan de voeten van zijn vaders graf, in de abdij van Fontevraud, nabij Chinon.

Richard liet geen wettelijke kinderen achter. Er is wel gesuggereerd dat Richard eigenlijk homoseksueel was, maar hij had wel een buitenechtelijke zoon, Filips van Cognac. Over deze Filips is niet veel bekend, hij wordt maar een enkele keer in officiële documenten genoemd. Wel duikt hij op, als fictief personage, in een toneelstuk van Shakespeare en in de film 'Princess of Thieves', uit 2001.

Men heeft ook beweerd dat Richard een relatie had gehad met de Franse koning Filips, wat het hele conflict tussen de twee zou terugbrengen tot een, uit de hand gelopen, ruzie tussen voormalige geliefden. Aan de andere kant zijn er verhalen dat Richard vrouwen met geweld tot seks zou hebben gedwongen en hij op veldtocht ook relaties met vrouwen onderhield. Omdat hij een paar maal te biecht ging en boete deed voor zijn zonden wordt ook wel gesuggereerd dat hij biseksueel zou zijn geweest. We zullen het waarschijnlijk nooit zeker weten en het doet er eigenlijk ook weinig toe.

Je zou kunnen denken dat hij zich zo woest en bloeddorstig gedroeg om, tegenover zichzelf en zijn omgeving, te bewijzen dat hij wel degelijk een echte man was. Maar het waren andere tijden. Een koning trok toen nog echt zelf te strijde. Tegenwoordig zitten machthebbers lekker aan het zwembad, met een dikke sigaar in hun hoofd en een 'secretaresse' op schoot, terwijl ergens ver weg, in hun opdracht, steden en dorpen worden gebombardeerd.

Dat is de vooruitgang. Je kunt je ook geen moderne wereldleider voorstellen met een harnas aan op een strijdros. Als was het idee om de staatshoofden zelf, in een onderling duel, hun conflicten uit te laten vechten zo gek nog niet. Dat zou een hoop slachtoffers schelen.

(Ps: Ik heb inmiddels de biografie die Kate Norgate schreef over Jan Zonder Land, de opvolger van Richard, ook gelezen. Heel boeiend ! Maar volgende week eerst maar eens wat andere zaken.)

   

 
De Strip is gemaakt door de de Geheimzinnige Hulpman.
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6 - deel 7 en deel 8 van het stripverhaal.  
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  
 
Klik op de tekening voor een grotere weergave. 
 

zondag 24 augustus 2025

Richard Leeuwenhart - 5 - Richard wordt gevangen genomen

(Het vervolg van onze leerzame zomerserie over de Engelse koning Richard Leeuwenhart, begonnen naar aanleiding van de Tour de France. Richard was op kruistocht gegaan, in het jaar 1191, om het Heilige Land te bevrijden van de moslims.)


In de herfst van 1192
besloot koning Richard Leeuwenhart om zijn kruistocht af te breken en terug te reizen naar Engeland.
Voor hij vertrok kwam Richard een vredesverdrag overeen met moslimleider Saladin. De kruisvaarders zouden een groot deel van de kust van het heilige land behouden, maar Saladin bleef de baas over Jeruzalem. Hij moest dan wel christelijke pelgrims toelaten tot de heilige plaatsen.

Dat gebeurde ook en een groot deel van Richards kameraden ging op bedevaart naar de stad. Richard zelf deed dat niet, hij had gezworen niet naar Jeruzalem te gaan, of er zelfs van afstand naar te kijken, zonder het te veroveren. Het verhaal gaat dat hij eens op korte afstand van de stad was en zijn hoofd achter zijn schild verborg, om deze gelofte niet te breken.

Het is waarschijnlijk dat Richard zijn kruistocht als mislukt beschouwde. Hij zou later een paar keer de wens uitspreken terug te willen keren, om het werk af te maken en Jeruzalem alsnog te veroveren. Dat zou er niet van komen, maar er was desondanks best veel bereikt. De pelgrims hadden weer toegang tot hun bedevaartplaatsen, de havens aan de kust van het Heilige Land waren veroverd en onderweg waren belangrijke steunpunten stevig in handen gekomen van de tempelridders.

Moslimleider Saladin, de grote tegenstrever van Richard, zou een paar maanden na Richards vertrek overlijden. Dat stortte zijn rijk in chaos, vooral omdat er geen geld was, om de soldaten te betalen die alle veroverde gebieden moesten bezetten. Saladin had, in de voorgaande jaren, telkens zijn nieuwe militaire expedities betaald uit de opbrengst van zijn vorige veroveringen. Dat ging goed zolang er telkens nieuwe successen werden geboekt. Na het vertrek van de kruisvaarders en de dood van Saladin zakte het rijk als een kaartenhuis in.

Het was overigens ook niet makkelijk voor de kruisvaarders om hun veroveringen te behouden. De meeste strijders wilden immers, na het bezoeken van de heilige plaatsen, direct weer terug naar huis. Er waren er niet veel die bereid waren om langere tijd te blijven.

Richard voelde zich gedwongen om terug naar Engeland te reizen omdat hij berichten had gekregen over de snode plannen van zijn broer Jan, die Richard in Engeland had achtergelaten om op zijn zaken te passen. Jan probeerde, net als de Franse koning Filips, van de afwezigheid van Richard gebruik te maken om zijn invloed en bezit te vergroten.

Biografe Kate Norgate vraagt zich af waarom Richard niet van het heilige land, via de straat van Gibraltar direct naar Frankrijk of Engeland zeilde. Hij verkoos een andere route, zij denkt misschien alleen maar omdat hij zo'n lange zeereis te saai vond. Richard besloot om de Adriatische zee op te varen en in Noord-Italië een haven op te zoeken, om vandaar over land naar huis te reizen.

Zijn schepen kwamen in moeilijkheden, door slecht weer en hij beloofde om een kerk te stichten, op de plaats waar hij behouden aan land zou komen, indien God hem zou sparen. Norgate schrijft dat hij schipbreuk leed bij een eiland voor de kust van Ragusa, niet ver van Dubrovnik. Daar zou hij de beloofde kerk hebben laten bouwen, die er tot de 16e eeuw zou hebben gestaan. Wikipedia schrijft niets over dit verhaal en laat hem landen in Aquileia, in het noordoosten van Italië.

Hoe dan ook, hij besefte vrij snel dat de gekozen route over land niet zonder gevaar was en vermomde zich als Tempelridder. Dat ging een tijdje goed, maar vlak bij Wenen wordt hij gevangen genomen door soldaten van Leopold van Oostenrijk. Die herinnerde zich nog heel goed hoe Richard, na de verovering van Akko, de banier van Leopold in de gracht had laten gooien. Bovendien beschuldigde hij Richard ervan de hand te hebben gehad in de moord op zijn neef, Koenraad van Montferrat.

Leopold droeg Richard over aan de keizer van Duitsland, Hendrik VI, die hem gevangen zette in het kasteel van Trifels, in Zuid-Duitsland. Het duurde even voordat zijn onderdanen doorkregen waar Richard gebleven was, maar daarna werd er druk onderhandeld over zijn vrijlating. Richard zelf overlegde met de keizer, maar werd ook benaderd door de Franse koning Filips en Jan Zonder Land, de broer van Richard.

Filips en Jan boden de keizer geld om Richard zo lang mogelijk vast te houden. Elk hadden ze hun zinnen gezet op delen van Richards rijk. Richard zelf bood ook geld en land en wierp huwbare familieleden in de strijd. Hij zwoer uiteindelijk zelfs trouw aan de keizer. Zijn aanbod was uiteindelijk het aantrekkelijkst en hij kwam, na ruim een jaar, aan het begin van 1194 vrij.

Je vraagt je misschien af wat er ondertussen met Berengaria gebeurde, de Spaanse prinses waarmee hij op weg naar het Heilige Land huwde. Hij vond haar zo leuk dat hij haar zelfs meenam op zijn verdere kruistocht. De liefde leek inmiddels helemaal bekoeld. Zij was al voor hem teruggereisd naar Frankrijk, waar ze verbleef in een kasteel aan de Loire.

Na zijn vrijlating ging hij eerst terug naar Engeland en het was pas op aandringen van de paus dat hij, een jaar later, zijn vrouw weer opzocht. Zij zou tijdens zijn leven nooit een voet in Engeland zetten. Het huwelijk bleef kinderloos en na zijn dood was er weinig interesse voor haar, bij zijn volgelingen. Ze moest er achteraan zitten om iets van een weduwepensioen te krijgen en vestigde zich uiteindelijk nabij Le Mans, waar ze een klooster stichtte en, in 1230, overleed en begraven werd. 

(Wordt vervolgd) 

   

 
De Strip is gemaakt door de de Geheimzinnige Hulpman.
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 en deel 6 van dit stripverhaal.  
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  
 
Klik op de tekening voor een grotere weergave. 
 

zondag 10 augustus 2025

Richard Leeuwenhart – 4 – Een bloedbad in Akko

(We waren vorige week met de Engelse koning Richard Leeuwenhart – en zijn vloot vol kruisvaarders – aangekomen bij de havenplaats Akko, in wat nu het noorden van Israël is. Daar waren andere kruisvaarders, waaronder de Franse koning Filips Augustus, net bezig met een belegering. Die leek aardig te vlotten, tot de beide koningen ziek werden.)


Terwijl Richard en Filips
ziek in hun tent lagen verzamelde moslimleider Saladin, buiten de stad, troepen om de belegering te breken. Er was contact tussen de heersers, Saladin stuurde zelfs fruit naar de zieken. Uiteindelijk knapten de twee zieke koningen op en wisten ze Akko tot overgave te dwingen. De belegerden gaven zich over en wisten te bedingen dat hun leven gespaard zou blijven.

De voorwaarden waren dat Saladin gevangen genomen kruisvaarders vrij zou laten, een fragment van het heilige kruis, waaraan Christus gestorven zou zijn, over zou dragen, plus een flinke som geld. Toen dat niet snel genoeg gebeurde liet Richard de krijgsgevangenen, naar schatting 2.700 mannen, vrouwen en kinderen, afslachten. Hij liet dat buiten de stad doen, zodat de troepen van Saladin het goed konden zien. We zouden het nu een schandalige oorlogsmisdaad noemen, maar zijn tijdgenoten vonden het niets bijzonders.

Er werden later verschillende verklaringen voor gezocht. Het zou wraak geweest zijn voor de kruisridders die gesneuveld waren, tijdens de belegering van de stad. Of een represaille voor een eerder voorval, waarbij Saladin een aantal gevangen genomen ridders had laten vermoorden. Er werd ook gezegd dat Richard snel verder wilde en geen manschappen achter wilde laten, om zo'n grote groep gevangenen te bewaken.

Maar er was een Arabische schrijver die het verraad noemde. Er zou aan de bewoners van Akko zijn beloofd dat hun leven gespaard zou worden. Als Saladin ze in de steek zou laten, zouden ze tot slaaf worden gemaakt, niet gedood. Maar Kate Norgate suggereert dat die afspraak misschien een misverstand was. De verschillende partijen konden elkaar alleen verstaan via tolken, vergissingen lagen dan op de loer.

Ik denk dat de moordpartij in Akko ook bedoeld was om de tegenstander vrees aan te jagen. Nu zouden we het een laffe, zinloze en terroristische daad noemen. Het maakte in ieder geval duidelijk dat Richard geen edelmoedige ridder was met alleen maar hoge idealen. Hij kon ruimhartig zijn, als hem dat uitkwam, maar ook bikkelhard. Hij had daarnaast last van buien van oncontroleerbare woede en was iemand die een ruzie niet snel vergat, of vergaf.

(Is het trouwens niet merkwaardig dat elke gewelddadige en gewetenloze leider, zonder moeite, mensen kan vinden om zijn verwerpelijke plannen uit te voeren ? Dat was toen zo en nu nog steeds. Behoorlijk veel mensen vinden het fijn om achter een 'sterke' man aan te lopen, zelfs als dat betekent dat ze misdaden moeten plegen om erbij te horen.)

Naast het laten vermoorden van de krijgsgevangenen deed Richard nog iets anders, dat hem later zelf zuur zou opbreken. Hij wierp het vaandel van een medekruisvaarder, hertog Leopold V van Oostenrijk, dat op het dak van het paleis van Akko wapperde, in de gracht. Een belediging die Leopold niet zou vergeten.

De Franse koning, Filips Augustus, was ondertussen al afgereisd naar huis. Hij vond dat hij wel genoeg gedaan had en wilde van de afwezigheid van Richard gebruik maken, om zijn macht in Frankrijk te vergroten. Dat wist Richard ook wel en daarom liet hij zijn rivaal een eed zweren, dat die zijn bezittingen niet aan zou vallen.

Na het veroveren van Akko trok het kruisvaardersleger richting Jeruzalem, daarbij voortdurend lastig gevallen door de troepen van Saladin. Hoewel die steden en forten vaak zelf al ontruimden en verwoestten, om te voorkomen dat kruisvaarders ze in handen zouden krijgen.

Er was trouwens geregeld diplomatiek contact tussen de kruisvaarders en Saladin. Daarbij werden geschenken uitgewisseld en vredesvoorstellen gedaan. Een daarvan was een voorstel van Richard, om zijn zuster Johanna te laten trouwen met de broer van Saladin. Het paar zou dan samen over de omstreden gebieden kunnen heersen. Johanna protesteerde heftig tegen dit plan en het ging dan ook niet door.

Er volgden nog allerlei andere voorstellen, die vaak gedaan leken om tijd te winnen terwijl de twee partijen zich voorbereidden op een volgend gewapend treffen. Het kruisvaarders leger ploeterde ondertussen moeizaam richting Jeruzalem. De winter viel in en maakte verder vechten onmogelijk.

In het volgende voorjaar - het jaar is dan 1192 - veroverden de kruisvaarders vrijwel alle havensteden tussen Turkije en Egypte. Richard ging daarbij voorop in de strijd en vond het daarnaast leuk om alleen, of met een klein groepje ridders, op verkenning te gaan. Daarbij doodde hij tientallen vijandige strijders, maar hij kwam ook zelf een paar keer in levensgevaar.

In hoeverre al die verhalen geloofd moeten worden is de vraag, er zal ongetwijfeld sprake zijn van mythevorming en propaganda. Het is bijvoorbeeld opvallend dat de Engelse koning een paar keer zomaar in slaap viel, tijdens zo'n uitstapje en dan net op tijd wakker werd, om vijandige strijders te ontdekken die hem aan het besluipen waren.

Één voorval schijnt wel echt gebeurd te zijn. Richard werd met een paar makkers overvallen door een grote groep Turken. Ze dreigden het onderspit te delven en om zijn leider te redden riep één van Richards ridders, de jonge William des Preaux, dat hij de koning was. William werd daarop gevangen genomen en weggevoerd, maar anderen wisten te ontkomen.

Toen Richard een jaar later het Heilige Land verliet kocht hij eerst William des Preaux vrij. Hij ruilde hem in tegen een aantal hooggeplaatste volgers van Saladin. Des Preaux, die ondanks zijn Franse naam een Engelse ridder was, reisde terug naar zijn vaderland en schijnt 90 jaar geworden te zijn.

In 1965, in het tweede seizoen van de populaire TV-serie over de tijdreiziger Dr. Who, werd William als personage opgevoerd in een aantal episodes over de kruistochten.

(Volgende week even wat anders, voordat ik vertel hoe Richard weer naar huis ging, onderweg gevangen genomen werd en ook weer vrij kwam.)

  

 
De Strip is gemaakt door de de Geheimzinnige Hulpman.
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het stripverhaal.  
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  
 
Klik op de tekening voor een grotere weergave. 
 

zondag 4 december 2022

Ridders en schone jonkvrouwen in koude kastelen


Ridders, schone jonkvrouwen,
hofnarren en struikrovers. Ja, de middeleeuwen waren mooi en romantisch. Maar niet alles was toen even leuk en gezellig.

Ik lees momenteel in 'Ivanhoe', een ridderroman, geschreven door Walter Scott en uitgegeven in 1819. De ouderen herinneren zich misschien de TV-serie nog, met een jonge Roger Moore in de hoofdrol, die hier in de jaren '60 uitgezonden werd. Het verhaal is, daarna en daarvoor, meermalen tot films en TV-series verwerkt. De nieuwste versie, een Brits / Nieuw-Zeelandse samenwerking, verscheen in het jaar 2000, onder de titel 'Dark Knight'. Ik heb het als gratis e-book gedownload, maar er zijn verschillende boekuitgaven van te koop.

Ik ben nu ongeveer halverwege en heb het even virtueel opzij gelegd. Want een erg vlotte schrijver is Walter Scott niet. Hij beschrijft elke figuur uitgebreid, van kleding en haardracht tot gelaatstrekken en karakter. Hij legt nogal veel uit, ook dingen die de oplettende lezer al lang doorheeft, waardoor het verhaal niet echt opschiet.

Aan de andere kant zijn er momenten dat er wel iets gebeurt en waar de schrijver dan luchtig overheen stapt. Bijvoorbeeld wanneer de identiteit van Ivanhoe bekend wordt gemaakt. Ik moest zelfs even terugbladeren. Was dat het nou ? Het hele eerste deel van het boek, waarin allerlei personen geïntroduceerd worden, die elkaar uiteindelijk ontmoeten bij een riddertoernooi, werkt toe naar dit ogenblik.

De lezer vermoedt al vrij snel dat de mysterieuze pelgrim, die de nacht doorbrengt in de versterkte woning van de Saksische hoofdman Cedric en daar de schone Rowena ontmoet, eigenlijk Ivanhoe is. Dat de gemaskerde 'onterfde ridder', die als winnaar uit het toernooi komt en dan, min of meer, gedwongen wordt zijn helm af te zetten, Ivanhoe blijkt te zijn, is ook geen verrassing. Je verwacht dan een dramatische beschrijving van dat moment. Maar Scott besteedt er nauwelijks twee zinnen aan.

Vervolgens worden Cedric en Rowena en de, bij het toernooi gewond geraakte, Ivanhoe, ontvoerd door gemene Normandische edelen. Buiten het kasteel, waar ze vast worden gehouden, maakt een bende struikrovers, die verdacht veel lijken op Robin Hood en zijn vrolijke makkers, zich gereed voor een bevrijdingsactie.

Maar jongens, dat duurt en dat duurt maar. Van elke gevangene moeten we, in wijdlopige volzinnen, lezen hoe ze hun lot ondergaan. Hoe ze onderhandelen en ruzie maken met hun ontvoerders. Het taalgebruik is bewust ouderwets, want middeleeuws. Zelfs eenvoudige lieden, zoals de zwijnenhoeder Gurth, spreken in wollige, lange zinnen. Ik werd er een beetje ongeduldig van.

Maar een ding werd me wel duidelijk: die middeleeuwen waren niet erg comfortabel. Een kasteel lijkt leuk, maar stook het maar eens warm in de winter. Scott beschrijft de slaapkamer van de schone Rowena en die was nog best luxe, in vergelijking met de rest van de versterking van haar pleegvader Cedric. Maar de wandtapijten hingen te wapperen in de wind, zo tochtig was het er.

Dat brengt me weer terug bij de huidige tijd. Het is koud weer en de energieprijzen zijn hoog, dus we zijn zuinig met de verwarming. Ik heb deze week tochtband gekocht, bij de doe-het-zelf winkel, om de kieren in onze kozijnen dicht te plakken. Ik zit dit te typen met een warmwaterkruik op schoot.

En in de komende dagen gaan we iets doen wat ook de bewoners van kastelen deden. Die trokken zich in de winter terug in een klein deel van hun monumentale woning. Laat al die grote zalen maar koud en onverwarmd, een klein kamertje is veel makkelijker warm te houden.

Wij gaan onze kleinste slaapkamer inrichten als zitkamer. Terug naar de middeleeuwen, maar wel met TV en internet.


 
De Strip is gemaakt door de Geheimzinnige Hulpman. 
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6 - deel 7 - deel 8 - deel 9 - deel 10 - deel 11 - deel 12 en deel 13 van dit verhaal.
 
Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.
 
Klik op de tekening voor een grotere weergave. 

Bezoek ook onze internationale, Engelstalige, website: The Amazing Comics Men