40 jaar Filmhuis Artishock – deel 2

Vorige week vertelde ik over mijn eerste jaren bij Filmhuis Artishock, in Soest. Deze maand werd het 40-jarig jubileum gevierd, ik was zo'n 15 jaar bezoeker, werkgroeplid en operateur.

Een van de meest memorabele filmavonden die ik, als bezoeker, in het Filmhuis meemaakte was die met de film 'Stop Making Sense', in 1984. Dat was een registratie van een live-concert van de rockband The Talking Heads. 

Na afloop bleef er een groepje bezoekers hangen, enthousiast napratend over de film en de muziek. De stemming zat er zo goed in dat de medewerkers besloten de film nog eens te draaien en de stoelen in de zaal aan de kant te schuiven, zodat er gedanst kon worden.

Naast de wekelijkse filmvoorstelling organiseerde de Filmhuis werkgroep, voor de actieve leden, ook af en toe een uitstapje. Ik ben meegeweest met een kampeerweekend in Hoenderlo en een uitstapje naar Gent, waar we de tentoonstelling Cité Ciné bezochten. Daar waren filmdecors te zien en werden fragmenten uit de bijbehorende films vertoond. Je maakte elkaar zo ook eens mee buiten de gebruikelijke omgeving, al werd er natuurlijk veel gepraat over de filmervaringen, hoogtepunten en missers.

Want er ging bij het draaien van de films ook wel eens iets verkeerd, natuurlijk. Niet elke operateur was even ervaren, of even zorgvuldig. De film kon gaan slippen of breken. Als je de spoel niet goed vastzette kon die van de projector vallen. Als je even bij de projector wegliep kon het dus voorkomen dat, bij terugkomst, de film van de trap af kwam rollen.

Film draaien was misschien geen kwestie van bloed, zweet en tranen, maar een beetje spuug kon wel van pas komen. Je moest, als je de film inzette, het filmkanaal van de projector met een borsteltje schoonmaken. Soms bleef er dan toch een pluisje of haartje achter en dat kon je dan, tijdens het draaien, proberen te verwijderen, door de film nat te maken met een beetje spuug. Nadeel was dat in de zaal niet alleen dat haartje heel groot geprojecteerd werd, maar ook jouw verwijderpoging. Teveel spuug moest dus vermeden worden.

We draaiden artistieke, alternatieve films, dus we keken niet op van vreemde beelden en een apart verhaal. We hadden over het algemeen de film, van te voren, niet gezien en dat kon ook wel eens voor verrassingen zorgen. Als bezoeker heb ik wel eens meegemaakt dat een film heel mysterieus en stil begon. Maar toen er na een minuut of tien nog steeds geen geluid was, begon het publiek toch wat te morren. En inderdaad, de operateur was vergeten het geluid aan te zetten.

Bij een andere film leken we wat plompverloren in het verhaal te vallen. Toen na een halfuurtje de titelrol verscheen begrepen we dat er begonnen was met de verkeerde spoel.

De overschakeling van 16mm naar het, meer professionele, 35mm formaat bracht weer nieuwe uitdagingen met zich mee. Die films waren niet alleen twee keer zo breed, maar ook twee keer zo lang en zwaar. Om het hanteerbaar te maken werden ze aangeleverd op kleinere spoelen, een film van anderhalf uur bestond nu uit 6 spoelen. Maar we hadden maar één 35mm-projector, die uiteraard ook een stuk groter was dan zijn 16mm-voorgangers.

Je kon natuurlijk geen film vertonen met 5 pauzes, omdat er telkens een nieuwe spoel geladen moest worden. Dus werd er een zogenaamde 'long player' gebouwd, een installatie waar grotere spoelen op pasten.

De films moesten nu dus van te voren aan elkaar gemonteerd worden, van twee of drie kleine spoelen maakten we één grote. En net als bij het 16mm-formaat moesten ze na afloop teruggespoeld worden, maar nu ook weer in kleinere delen opgedeeld en van aanloop- en eindstroken voorzien. Voorbereiding en nazorg duurden voor de operateur zo een uurtje langer.

De lamp van de 35mm-projector gaf zoveel warmte af dat er in stilstand, om ongelukken te voorkomen, een klep tussen de lamp en de film geschoven moest worden. Als je daar, aan het eind van de spoel, te laat mee was brandde er een gat in de film. Het is mij wel eens overkomen. De beschadigde beeldjes moest je er dan tussenuit knippen. Ik heb nog jaren rondgelopen met een halfgesmolten fragment van 'Cyrano De Bergerac' in mijn portefeuille.

(Met dank aan Pieter Henke – mijn Filmhuis-mentor – en alle andere werkgroepleden.)

De Strip: De strip van deze week is gemaakt door de Geheimzinnige Hulpman. Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van dit verhaal. 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.

Klik op de tekening voor een grotere weergave. 

Bezoek ook onze internationale, Engelstalige, website: The Amazing Comics Men

40 jaar Filmhuis Artishock

Deze maand hebben we het 40-jarig jubileum van Filmhuis Artishock, in Soest, gevierd. Er is in die jaren veel veranderd en een deel daarvan heb ik zelf meegemaakt.

Vroeger was een film een strook celluloid van honderden meters lengte, met perforatie aan de zijkanten, die met 24 beeldjes per seconde door een projector getransporteerd moest worden. Scherpstellen deed je door met de hand aan de lens te draaien. Tegenwoordig zijn films computerbestanden, is de projectie digitaal gestuurd en worden de pauzes vooraf geprogrammeerd. Ik wil niet kinderachtig doen, maar in mijn tijd, laten we zeggen tussen 1985 en 2000, ging dat wel anders.

Ik werd in 1983 lid van de culturele vrijwilligers vereniging Artishock, in Soest, en vrijwel meteen ook van de Muziekwerkgroep en van de Werkgroep Eigen Werk. Kort daarna werd ik redacteur van het verenigingsblad, de Artishockberichten, later ook bestuurslid en heel kort waarnemend voorzitter. Al vrij snel was ik ook vaste bezoeker van het Filmhuis.

Naar het Filmhuis ging ik aanvankelijk vooral voor de gezelligheid. Er werden in Artishock al sinds begin jaren '70 films vertoond. Eerst door de filmclub, eens per maand. In 1978 werd het Filmhuis opgericht dat deel ging uitmaken van het Goois Film Circuit, een samenwerkingsverband van filmhuizen in de regio.

De films die vertoond werden waren van het alternatieve, kunstzinnige soort, soms heel leuk, maar ook wel eens wat minder. Ik ging gewoon, elke donderdag, ongeacht wat er op het programma stond. Er was een groepje min of meer vaste bezoekers waarmee het vaak gezellig en laat werd.

Ik weet het niet meer zeker maar ik denk dat ik na een aantal jaar gevraagd werd om lid te worden van de werkgroep Filmhuis. Kort daarna werd ik opgeleid tot operateur, de persoon die, in de filmcabine, achter de projector zat en dus voor het beeld en geluid zorgde.

We draaiden in die tijd films op 16mm-formaat, dat wil zeggen dat de filmstrook 16mm breed was. Wie in de jaren '60, of '70 zelf filmpjes maakte deed dat meestal op 8mm film. Dit was dus twee keer zo breed en twee keer zo lang. Een film van anderhalf uur werd aangeleverd op 3 spoelen, die elk zo'n 50 centimeter doorsnee hadden. De spoelen kwamen in speciale kunststof dozen.

We hadden in die jaren twee projectoren naast elkaar staan. Je kon dus voor aanvang van de film, twee spoelen klaarzetten. In de pauze moest je dan de laatste spoel, of als het een lange film was twee spoelen, laden. Bij een heel lange film, bijvoorbeeld 'The Unbearable Lightness Of Being', die bijna 3 uur duurde, hadden we meerdere pauzes nodig. Die pauze werd trouwens aangegeven door middel van een dia en een aparte projector.

Twee spoelen achter elkaar draaien betekende dat je, aan het eind van de eerste spoel, over moest schakelen naar de tweede projector. Je zat dan gespannen te kijken wanneer het zover was. Je probeerde in de gaten te houden of de spoel al bijna leeg was en of er een zogenaamd overnametekentje in beeld kwam. Dat was een cirkeltje, blokje, of driehoekje, in de bovenhoek van de film.

Voor de operateur was het de kunst en ook wel de sport om de overname zo soepel mogelijk te laten verlopen. Dus in één beweging de ene projector stil zetten, de andere aan en het geluid omschakelen. Ik was daar nogal kritisch op, voor mezelf, maar als ik in de pauze de bar binnenkwam en zei dat de overname niet geweldig was geweest, was de reactie meestal: O, niets van gemerkt.

Wordt vervolgd.

(Met dank aan Pieter Henke – mijn Filmhuis-mentor – en alle andere werkgroepleden.)

De Strip: De strip van deze week is gemaakt door de Geheimzinnige Hulpman. Klik hier voor deel 1 - deel 2 en deel 3 van dit verhaal. 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.

Klik op de tekening voor een grotere weergave. 

Bezoek ook onze internationale, Engelstalige, website: The Amazing Comics Men