Richard Leeuwenhart – 4 – Een bloedbad in Akko

(We waren vorige week met de Engelse koning Richard Leeuwenhart – en zijn vloot vol kruisvaarders – aangekomen bij de havenplaats Akko, in wat nu het noorden van Israël is. Daar waren andere kruisvaarders, waaronder de Franse koning Filips Augustus, net bezig met een belegering. Die leek aardig te vlotten, tot de beide koningen ziek werden.)

Terwijl Richard en Filips ziek in hun tent lagen verzamelde moslimleider Saladin, buiten de stad, troepen om de belegering te breken. Er was contact tussen de heersers, Saladin stuurde zelfs fruit naar de zieken. Uiteindelijk knapten de twee zieke koningen op en wisten ze Akko tot overgave te dwingen. De belegerden gaven zich over en wisten te bedingen dat hun leven gespaard zou blijven.

De voorwaarden waren dat Saladin gevangen genomen kruisvaarders vrij zou laten, een fragment van het heilige kruis, waaraan Christus gestorven zou zijn, over zou dragen, plus een flinke som geld. Toen dat niet snel genoeg gebeurde liet Richard de krijgsgevangenen, naar schatting 2.700 mannen, vrouwen en kinderen, afslachten. Hij liet dat buiten de stad doen, zodat de troepen van Saladin het goed konden zien. We zouden het nu een schandalige oorlogsmisdaad noemen, maar zijn tijdgenoten vonden het niets bijzonders.

Er werden later verschillende verklaringen voor gezocht. Het zou wraak geweest zijn voor de kruisridders die gesneuveld waren, tijdens de belegering van de stad. Of een represaille voor een eerder voorval, waarbij Saladin een aantal gevangen genomen ridders had laten vermoorden. Er werd ook gezegd dat Richard snel verder wilde en geen manschappen achter wilde laten, om zo'n grote groep gevangenen te bewaken.

Maar er was een Arabische schrijver die het verraad noemde. Er zou aan de bewoners van Akko zijn beloofd dat hun leven gespaard zou worden. Als Saladin ze in de steek zou laten, zouden ze tot slaaf worden gemaakt, niet gedood. Maar Kate Norgate suggereert dat die afspraak misschien een misverstand was. De verschillende partijen konden elkaar alleen verstaan via tolken, vergissingen lagen dan op de loer.

Ik denk dat de moordpartij in Akko ook bedoeld was om de tegenstander vrees aan te jagen. Nu zouden we het een laffe, zinloze en terroristische daad noemen. Het maakte in ieder geval duidelijk dat Richard geen edelmoedige ridder was met alleen maar hoge idealen. Hij kon ruimhartig zijn, als hem dat uitkwam, maar ook bikkelhard. Hij had daarnaast last van buien van oncontroleerbare woede en was iemand die een ruzie niet snel vergat, of vergaf.

(Is het trouwens niet merkwaardig dat elke gewelddadige en gewetenloze leider, zonder moeite, mensen kan vinden om zijn verwerpelijke plannen uit te voeren ? Dat was toen zo en nu nog steeds. Behoorlijk veel mensen vinden het fijn om achter een 'sterke' man aan te lopen, zelfs als dat betekent dat ze misdaden moeten plegen om erbij te horen.)

Naast het laten vermoorden van de krijgsgevangenen deed Richard nog iets anders, dat hem later zelf zuur zou opbreken. Hij wierp het vaandel van een medekruisvaarder, hertog Leopold V van Oostenrijk, dat op het dak van het paleis van Akko wapperde, in de gracht. Een belediging die Leopold niet zou vergeten.

De Franse koning, Filips Augustus, was ondertussen al afgereisd naar huis. Hij vond dat hij wel genoeg gedaan had en wilde van de afwezigheid van Richard gebruik maken, om zijn macht in Frankrijk te vergroten. Dat wist Richard ook wel en daarom liet hij zijn rivaal een eed zweren, dat die zijn bezittingen niet aan zou vallen.

Na het veroveren van Akko trok het kruisvaardersleger richting Jeruzalem, daarbij voortdurend lastig gevallen door de troepen van Saladin. Hoewel die steden en forten vaak zelf al ontruimden en verwoestten, om te voorkomen dat kruisvaarders ze in handen zouden krijgen.

Er was trouwens geregeld diplomatiek contact tussen de kruisvaarders en Saladin. Daarbij werden geschenken uitgewisseld en vredesvoorstellen gedaan. Een daarvan was een voorstel van Richard, om zijn zuster Johanna te laten trouwen met de broer van Saladin. Het paar zou dan samen over de omstreden gebieden kunnen heersen. Johanna protesteerde heftig tegen dit plan en het ging dan ook niet door.

Er volgden nog allerlei andere voorstellen, die vaak gedaan leken om tijd te winnen terwijl de twee partijen zich voorbereidden op een volgend gewapend treffen. Het kruisvaarders leger ploeterde ondertussen moeizaam richting Jeruzalem. De winter viel in en maakte verder vechten onmogelijk.

In het volgende voorjaar - het jaar is dan 1192 - veroverden de kruisvaarders vrijwel alle havensteden tussen Turkije en Egypte. Richard ging daarbij voorop in de strijd en vond het daarnaast leuk om alleen, of met een klein groepje ridders, op verkenning te gaan. Daarbij doodde hij tientallen vijandige strijders, maar hij kwam ook zelf een paar keer in levensgevaar.

In hoeverre al die verhalen geloofd moeten worden is de vraag, er zal ongetwijfeld sprake zijn van mythevorming en propaganda. Het is bijvoorbeeld opvallend dat de Engelse koning een paar keer zomaar in slaap viel, tijdens zo'n uitstapje en dan net op tijd wakker werd, om vijandige strijders te ontdekken die hem aan het besluipen waren.

Één voorval schijnt wel echt gebeurd te zijn. Richard werd met een paar makkers overvallen door een grote groep Turken. Ze dreigden het onderspit te delven en om zijn leider te redden riep één van Richards ridders, de jonge William des Preaux, dat hij de koning was. William werd daarop gevangen genomen en weggevoerd, maar anderen wisten te ontkomen.

Toen Richard een jaar later het Heilige Land verliet kocht hij eerst William des Preaux vrij. Hij ruilde hem in tegen een aantal hooggeplaatste volgers van Saladin. Des Preaux, die ondanks zijn Franse naam een Engelse ridder was, reisde terug naar zijn vaderland en schijnt 90 jaar geworden te zijn.

In 1965, in het tweede seizoen van de populaire TV-serie over de tijdreiziger Dr. Who, werd William als personage opgevoerd in een aantal episodes over de kruistochten.

(Volgende week even wat anders, voordat ik vertel hoe Richard weer naar huis ging, onderweg gevangen genomen werd en ook weer vrij kwam.)

  

 

De Strip is gemaakt door de de Geheimzinnige Hulpman.

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het stripverhaal.  

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  

 

Klik op de tekening voor een grotere weergave. 

 

Richard Leeuwenhart – 3 – Sicilië en Cyprus

(Er heeft nog niemand geprotesteerd, dus ik ga nog even door met het leven van de Engelse koning Richard Leeuwenhart. In het vorige hoofdstuk zagen we dat Richard en de Franse koning Filips II, ook wel Filips Augustus genoemd, in 1190, aankwamen in de havenplaats Messina op Sicilië. Ze waren op weg naar het Heilige Land, om Jeruzalem te bevrijden uit handen van moslimleider Saladin.)

Johanna, een zuster van Richard, was getrouwd met William II, de koning van Sicilië en pas weduwe geworden. Tancred, een neef van William, had de troon weten te bemachtigen, maar kwam niet naar Messina om de kruisvaarders te ontvangen. Richard eiste dat zijn zuster naar hem toegezonden zou worden, met haar omvangrijke bruidsschat.

Dat gebeurde uiteindelijk, maar niet voordat Richard en zijn mannen ruzie kregen met de plaatselijke bevolking en vervolgens Messina innamen en plunderden. De Franse koning Filips, die ook in Sicilië aangekomen was, hield zich afzijdig van deze schermutselingen, maar eiste wel een deel van de opbrengst voor zich op. Het is tekenend voor de houding van beide vorsten, Richard beukte er meteen op los, Filips hield zich koest, maar probeerde er wel een voordeeltje uit te halen.

Toen Richard had laten zien dat hij de sterkste was besloot Tancred vrede met hem te sluiten. Richard liet daarop zijn moeder overkomen uit Engeland en vroeg haar om Berengaria, de prinses van Navarra mee te brengen. Richard wilde graag met haar trouwen. Het kan zijn dat hij haar echt leuk vond, maar het was in ieder geval een tactische zet. Navarra grensde aan Aquitanië, het hertogdom van zijn moeder en het was slim om bevriend te zijn met je zuiderburen.

Dat voorgenomen huwelijk zorgde voor nieuwe problemen met Filips, want Richard was al heel jong voorbestemd om met Adelheid te trouwen, de zuster van Filips. Adelheid die ook wel Alys van Vexin wordt genoemd, verbleef daarom al sinds haar 8ste aan het Engelse hof. Het schijnt dat Richard onder het huwelijk uitkwam door aan Filips te vertellen dat Adelheid een affaire had gehad met Hendrik, de vader van Richard, en zelfs een kind van hem had gebaard.

(Filips bood later aan om Adelheid te laten trouwen met Jan Zonder Land, de jongere broer van Richard. Dat ging ook niet door en uiteindelijk werd ze uitgehuwelijkt aan Willem III Talvas, graaf van Ponthieu. Wat ze er allemaal zelf van vond is niet overgeleverd.)

Niets stond een huwelijk tussen Richard en Berengaria meer in de weg, maar ze besloten eerst een stuk verder te varen. Met een vloot van meer dan 150 schepen gingen Richard en zijn verloofde, met zijn zuster Johanna en Filips, weer op weg naar het Heilige Land. Maar onderweg raakten ze elkaar kwijt. Filips kwam aan land in Akko, dat vroeger bekend was als Acre, een havenplaats in het noorden van het huidige Israël. Het stadje was in handen van moslimleider Saladin en werd al geruime tijd belegerd door de kruisvaarders.

Het schip met de adellijke dames liep aan de grond bij Cyprus. De heerser van dat eiland, Isaac Comnenus, was de kruisvaarders niet goed gezind en probeerde zich meester te maken van het schip en de opvarenden. Net op tijd verscheen Richard met zijn deel van de vloot. Na de nodige schermutselingen maakte hij zich meester van het eiland. Isaac werd gevangen gezet en het eiland overgedragen aan de Tempeliers, waarmee ook meteen een belangrijk tussenstation, op de reis naar het beloofde land, werd veiliggesteld.

Richard maakte van de gelegenheid gebruik om met Berengaria te trouwen. Samen reisden ze verder naar Akko, wat op zich nogal ongebruikelijk was, doorgaans lieten de kruisvaarders hun vrouwen achter in het thuisland. Misschien was het een teken dat de twee echt verliefd op elkaar waren en niet onmiddellijk na hun huwelijk uit elkaar wilden gaan ?

Inmiddels schrijven we 1191, Richard was 2 jaar koning van Engeland en al een jaar onderweg naar het beloofde land. Men zegt dat hij van de 10 jaar, dat hij koning was, maar 6 maanden in Engeland verbleef. De rest van de tijd was hij op kruistocht, in gevangenschap, of aan het oorlog voeren in Frankrijk.

Bij aankomst in Akko stortte hij zich direct in de belegering van de stad. Op zijn schepen had hij zwaar belegeringsmaterieel meegebracht, zoals stormrammen, katapulten en belegeringstorens. De troepen van Filips schijnen gespecialiseerd te zijn geweest in ondermijnen, dus dat vulde elkaar goed aan. Richard kon bovengronds beuken en zware stenen gooien terwijl Filips, ondergronds, stiekem de stadsmuren ondermijnde.

De belegering leek succesvol te verlopen totdat de koningen ziek werden. Richard leed al langere tijd aan malaria, waardoor hij regelmatig getroffen werd door koortsaanvallen, men denkt dat hij er nu, door de lange zeereis ook scheurbuik bijgekregen had.

(Als er niets bijzonders gebeurt komt volgende week het vervolg van de belegering van Akko en wat daar weer op volgde. Het lijkt misschien nogal vreemd dat die middeleeuwse koningen, met duizenden volgelingen, zomaar alles achter lieten en gingen vechten in het Heilige Land. En dat allemaal als gevolg van wat sterke verhalen. Maar mensen laten zich ook nu nog gemakkelijk opjutten door valse berichten en complottheorieën. De sterke verhalen verspreiden zich nu alleen sneller.)

  

 

De Strip is gemaakt door de de Geheimzinnige Hulpman.

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 en deel 3 van dit verhaal.  

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van het vorige verhaal.  

 

Klik op de tekening voor een grotere weergave. 

 

Het Land Van Rembrand

Ja, ik geef toe, het loopt soms een beetje uit de hand. Ik ben momenteel vijf boeken tegelijk aan het lezen. Of eigenlijk om de beurt. Maar twee van de vijf zijn verhalenbundels, of iets dat daarop lijkt, zoals de brieven van Vincent van Gogh. Daar lees ik af en toe eens een stukje in. Het geeft niet als je zo'n boek niet in één ruk uitleest. Dat was ook niet de bedoeling van de schrijver.

Daarbij, vier van de vijf zijn e-boeken, die liggen dus niet in de weg op mijn nachtkastje, of de salontafel. En dat het vijfde boek, een ouderwets papieren exemplaar is, komt alleen omdat het niet als e-boek verkrijgbaar was. Dan had ik het waarschijnlijk nog niet gekocht, maar per abuis kreeg mijn vader twee exemplaren toegezonden, toen ik het aan hem cadeau deed voor zijn verjaardag. En om er nou één terug te sturen, dat ging ons te ver.

Blijven er twee boeken over. Het ene een Engelstalig detective verhaal van S.J.Bennett, waarin koningin Elizabeth, heel bescheiden en amusant, een misdaad oplost en 'Het Land Van Rembrand' van Conrad Busken Huet. Dat laatste is een dikke pil, als e-boek meer dan duizend pagina's en bovendien geschreven aan het eind van de 19e eeuw. Geen boek dat je in één ruk uitleest.

Het verscheen tussen 1880 en '84, in afleveringen, dus om het in gedeeltes door te nemen is eigenlijk wel passend. Daarnaast is 19e eeuws Nederlands net iets moeilijker leesbaar dan onze huidige schrijftaal. Dan wil je tussendoor wel even iets makkelijkers lezen. Maar ter verdediging van de schrijver: het is absoluut geen vervelend of saai boek.

Het begint al heel leuk, in de inleiding, als Busken Huet uitlegt dat er vóór de Gouden Eeuw, die hij laat beginnen in 1550, eigenlijk geen belangrijke personen voortgebracht zijn door ons land. Geen staatsman, geen kunstenaar, geen legeraanvoerder, geen vorst.

Ons land werd overheerst door buitenlandse mogendheden, de literatuur stelde niets voor, de beeldende kunst bestond uit na-aperij, er was geen nationale architectuur, de godsdienst was geïmporteerd en zelfs de man die de aanzet gaf tot de zelfstandigheid van Nederland, Willem van Oranje, was een buitenlander.

Dat zet de vaderlandslievende lezer wel even op zijn plaats. De schrijver gaat vervolgens door met te verklaren dat de Gouden Eeuw wel van belang was, maar dat het daarna alleen maar bergafwaarts is gegaan. En dan heeft hij nog niet eens meegemaakt dat ons land zijn koloniën verloor.

Jullie begrijpen dat ik benieuwd was naar de eerste hoofdstukken. Daarin gaat Busken Huet een flink stuk terug in de tijd. Namelijk naar de kruistochten van de 12e en 13e eeuw. Dat is een periode waar we nu misschien met een zeker gevoel van romantiek, en misschien zelfs trots, op terugkijken. De dappere, christelijke ridders gingen het heilige land bevrijden uit de handen van de moslims. Geweldig toch ?

Nou, dat beeld wordt in het boek hardhandig gecorrigeerd. De kruisvaarders waren niets ontziende moordenaars, verkrachters en plunderaars. De schrijver vergelijkt ze met kwaadaardige poliepen en van eventuele religieuze idealen blijft in zijn beschrijving weinig over. Dat kwam voor mij niet helemaal als een verrassing, ik had al eerder boeken gelezen waarin de kruistochten er niet zo best vanaf kwamen.

Toevallig zag ik laatst, op een van de Discovery TV-kanalen, een stukje over de recente verwoestingen, die IS-strijders aangericht hebben, in het antieke Ninive, in Irak. Historische overblijfselen van deze, meer dan 2500 jaar oude, stad zijn door de extremistische moslims vernield. Archeologen zijn momenteel bezig om de boel weer een beetje te herstellen.

Bij zo'n reportage vraag je je af hoe die fanatici er nou bij komen om zoiets te doen. Maar het deed me ook direct denken aan een passage in Het Land Van Rembrand, over de verovering van de Spaanse stad Cadiz, door de kruisvaarders, in 1260.

Cadiz is een stad in het zuiden van Spanje, aan de kust van de Atlantische Oceaan, niet al te ver van de Straat van Gibraltar. In de 13e eeuw was dat deel van Spanje in handen van moslims. De Moren worden ze ook wel genoemd. Zij hadden paleizen en moskeeën gebouwd en prachtige tuinen aangelegd met citrus- en amandelbomen.

De kruisvaarders kwamen voorbij gevaren, op weg naar het beloofde land, en dachten: dat Cadiz pikken we even mee. De stad werd ingenomen, de bewoners vermoord, of op de vlucht gejaagd. Alles wat draagbaar was werd afgevoerd. Vervolgens werden de paleizen en moskeeën vernield en alle vrucht- en notenbomen omgehakt. Wat er daarna nog overeind stond werd in brand gestoken.

Op Wikipedia wordt de verovering van Cadiz genoemd als onderdeel van de 'reconquista', het terugveroveren van het Iberische schiereiland op de moslims. Maar het was vooral plunderen, moorden en zinloos vernielen.

Busken Huet citeert uit verslagen van moslims, uit die tijd, en daarin worden de kruisvaarders omschreven als barbaren die geen enkele waardering voor kunst en schoonheid hadden. Je kunt het er alleen maar mee eens zijn. Maar het waren wel onze voorvaderen.

De Gouden Eeuw moet dan natuurlijk nog komen. Misschien wordt daarin weer iets hersteld van onze nationale trots ?

Het Land Van Rembrand werd indertijd positief ontvangen en wordt nog steeds beschouwd als een belangrijke studie over de 17e eeuw. Maar Busken Huet heeft nauwelijks van dat succes kunnen genieten. Hij overleed in 1886 en had toen minder aan het boek verdiend, dan hij uit had gegeven aan de naslagwerken die nodig waren om het te schrijven. Dat is ook wel een les, voor alle ambitieuze schrijvers. Boeken maken kost geld en er zijn maar weinig auteurs die er iets aan verdienen.

Ps: We zijn gewend om de naam Rembrandt met 'dt' te schrijven, maar Busken Huet deed dat niet. Hij schreef Rembrand, zonder 't'. Dus heb ik me daar, hierboven, aan gehouden.

 

De Strip is gemaakt door de Geheimzinnige Hulpman. Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 en deel 4 van dit verhaal.

 

Klik hier voor deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 en deel 5 van het vorige (gezamenlijke) verhaal.

 

Klik op de tekening voor een grotere weergave.