Pete Seeger overleden

'He stood up to tyranny with just a banjo in his hand...' zingt Ry Cooder. Gisteren is Pete Seeger overleden. Hij was 94 jaar oud, een legende in de folkmuziek, maar ook van groot belang voor blues, country en pop. En het was een prima vent. In 2008 schreef ik al een stuk over hem voor het Volkskrantblog. Hieronder een verkorte versie.

Op muziekgebied ben ik een omnivoor. Maar misschien ben ik nog het meest liefhebber van volksmuziek. Is dat niet het genre waar alle anderen uit voort gekomen zijn ? Is dat niet een muziekstijl die uit dreigt te sterven, maar zichzelf toch telkens weer opnieuw uit vindt ? En is het niet vrijwel altijd boeiend ? Of het nou om Afrikaanse volksmuziek gaat, of Ierse jigs en reels ?

Of de folk van Pete Seeger. En dan niet in de versie van Bruce Springsteen, maar gewoon door de oude Pete zelf gespeeld en gezongen. Op YouTube zijn mooie filmpjes te vinden uit de televisieserie Rainbowquest die Seeger in de jaren ’60 voor ABC maakte.

Seeger kwam uit een muzikaal en liberaal gezin. Zijn vader was klassiek dirigent, maar had belangstelling voor volksmuziek en werkte samen met de folklorist John Lomax. Moeder Seeger trad op als zangers van volksmuziek en halfbroer Mike en zuster Peggy zouden ook carrière maken in dat genre.

Pete zelf, die geboren is in 1919, bekwaamde zich op de 5-snarige banjo en gitaar. Hij speelde en zong bij The Almanac Singers en The Weavers, werkte samen met liedjesverzamelaar Alan Lomax en zette zich in voor minderheden, verdrukte arbeiders en het milieu.

Seeger is een lange, magere man, die een beetje houterig oogt als hij zijn hoofd in zijn nek gooit en een lied aanheft. Een heel goede zanger is hij niet, maar als banjo- en gitaarspeler kan hij heel aardig meekomen. In de tv-serie voldoet hij prima als de rustige, soms filosofische, presentator die zijn verhalen met muziek illustreert en vooral bijzondere gasten voor het voetlicht brengt.

Grootheden uit de Country en Blues, maar ook Ierse zangers en een charmant paar uit Puerto Rico. In een simpel decor, met houten stoelen en banken om een soort tuintafel, zingen en spelen ze hun muziek. Voor een deel is het terug te vinden op YouTube. De hele serie is ook op DVD verschenen.

Seeger heeft zich enorm ingezet voor het behoud en de verspreiding van de volksmuziek. Hij en zijn medestanders zagen de moderne tijd, met zijn technische ontwikkelingen en vooral de radio en televisie als een grote bedreiging. ‘Mensen zitten bewegingsloos op de bank terwijl op het beeldscherm professionele muzikanten spelen en acteurs net doen alsof ze ruzie maken of elkaar liefhebben,’ zegt hij in een van zijn praatjes.

Maar het is dankzij de moderne techniek dat de volksmuziek niet alleen bij een veel groter publiek bekend is geraakt, maar ook weer navolging heeft gekregen en nu voor iedereen, met een pc en een internetaansluiting, beschikbaar is. De volksmuziek is niet verdwenen. Getuige de vele festivals die er elk jaar, ook in ons land, georganiseerd worden.

Zie op YouTube Pete Seeger's Rainbow Quest

De ode van Ry Cooder  op de website No Depression

De Volkskrant over Pete Seeger 

Een lang in memoriam in The New York Times

Het Alan Lomax Archief online beschikbaar

De liefhebbers van traditionele volksmuziek kunnen hun hart ophalen, maar ook iedereen die van blues, jazz en country & western, gospel en soul houdt, eigenlijk elke muziekliefhebber die geïnteresseerd is in de geschiedenis van de populaire muziek, zal blij zijn nu steeds meer van het immense Alan Lomax Archief online beschikbaar komt.

Eerder schreef ik al eens over de liedjesjager Alan Lomax en zijn vader John. Met primitieve opname-apparatuur trokken ze, vanaf de jaren '30 van de vorige eeuw, door landelijk Amerika.

Ze bezochten gevangenissen en werkkampen en maakten opnamen in huiskamers, hotels en kerken. Veroordeelde gevangenen, landarbeiders, huisvrouwen, vissers en rondtrekkende muzikanten, alles wat maar zingen en spelen kon haalden ze voor de microfoon.

Ze deden dit in opdracht van the Library of Congress, een overheidsinstelling vergelijkbaar met onze Koninklijke Bibliotheek. Vader John was aanvankelijk voornamelijk geïnteresseerd in cowboy-liedjes, maar ontdekte gaandeweg de, enorm rijke, zwarte muzikale traditie.

Want in tegenstelling tot het beeld dat wij hebben, uit films en tv-series, waren er in het wilde westen stadjes met een volledig zwarte bevolking. Zwarte sheriff, zwarte kroegbaas en zwarte cowboys. Maar ook in de gevangenissen was een flink deel van de bevolking zwart. En overal werd gezongen en muziek gemaakt.

De beide Lomaxen maakten ook opnamen op de Caraïbische eilanden. Na de dood van John in 1948 vertrok Alan naar Europa. Omdat het werken in het na-oorlogse periode steeds moeilijker werd, een blanke die omging met negers werd al snel verdacht van communistische sympathieën.

In Groot-Brittannië, Ierland, Spanje en Italië haalde hij zangers en muzikanten voor de microfoon en legde zo de fundamenten voor de volksmuziek-rage van de jaren '60. In 1959 was Lomax weer terug in de VS. Hij bezocht een aantal muzikanten opnieuw, maar nu met veel betere opname apparatuur. Vanaf de jaren '70 maakte hij ook filmopnamen.

Naast al dit veldwerk organiseerde hij concerten, schreef boeken en maakte hij radio- en tvprogramma's, voor Amerikaanse zenders en voor de BBC. Al deze duizenden meters geluidsbanden, film en stapels wasplaten, vol sfeervolle en unieke opnamen, kwamen terecht in het Alan Lomax Archief.

Vanaf het begin zijn daarvan delen op LP en later CD uitgebracht. Tot zijn dood in 2002 was Lomax bezig zijn archief in een allesomvattend systeem onder te brengen. Hij noemde dat de Cantometrics waarvan voorbeelden opgenomen zouden worden in een Global Jukebox. De bedoeling was dat de muziek zo voor het grote publiek en vooral voor onderwijsdoeleinden, beschikbaar zou komen.

Inmiddels is zijn droom stukje bij beetje realiteit aan het worden dankzij het internet. Steeds meer van het enorme archief, komt beschikbaar op de website van de Association for Cultural Equity.

Wilders aanhangers zullen bij deze naam misschien de wenkbrauwen fronsen en ik kan ze geruststellen, ze hebben gelijk: Lomax kan beschouwd worden als een van de eerste voorvechters van het multiculturalisme. Ook voor aanhangers van deze linkse hobby zijn de laatste digitale ontwikkelingen dus prachtig nieuws.

In het online archief kun je naar hartenlust grasduinen. Je kunt er naar muziek en beeldmateriaal zoeken, op genre, artiest, land van herkomst, instrument of songtitel. Van Blues naar Bluegrass en Gospel, van Flamenco naar Calypso, Ierse Jigs of folksongs uit Schotland, net waar je zin in hebt. Ook Alan Lomax zelf is zingend en gitaar spelend te horen.

Een aantal van de langere films die Lomax maakte is te zien op de website folkstreams.net waaronder The land where the blues began.

Op het YouTube-kanaal van het Lomax Archief is ondertussen een karrenvracht aan korte filmpjes te zien. Ik hoop dat ik ooit nog eens de tijd krijg om het allemaal te bekijken en beluisteren.

Zie ook:

Mijn eerdere blog over de liedjesjagers 

Wikipedia over Alan Lomax 

De Engelse Wikipedia over John en Alan Lomax 

De Strip: Deze aflevering van het Stripmannen-vervolgverhaal is weer gemaakt door de Stripman zelf. 


Ga naar het Strip-overzicht van dit jaar voor de vorige hoofdstukken van het Stripmannen-vervolgverhaal. 

Klik op de strip voor een grotere weergave. 

Bezoek onze nieuwe internationale, Engelstalige, website: The Amazing Comics Men

Ga voor eerdere hoofdstukken naar het Strip Jaaroverzicht van 2011 

Alan Lomax – de Liedjesjager

Op 23 juli 2010 overleed Ate Doornbosch, medewerker van het Meertens Instituut en gespecialiseerd in volksmuziek. Vanaf het midden van de jaren '60 trok Doornbosch met opnameapparatuur het land door om, van bejaarde boertjes, landarbeiders en wasvrouwen, de liedjes op te nemen die zij zich nog uit hun jeugd herinnerden.

De vaderlandse volksmuziek staat niet erg hoog aangeschreven, maar groepen als Fungus en (het Vlaamse) 't Kliekske hebben er, vanaf de jaren '70, toch aardige dingen mee gedaan. Ook momenteel is er nog een bloeiende folk-scene in ons land.

De vraag is of we dat aan Ate Doornbosch te danken hebben of aan de liedjesjagers uit de Engelstalige wereld. De beroemdste daarvan is ongetwijfeld Alan Lomax, die vanaf de jaren '30 Amerikaanse volksmuziek vastlegde. Lomax trad in het voetspoor van zijn vader John, die voor de Library of Congress op jacht ging naar cowboyliedjes.

Het was John Lomax die op het idee kwam om gevangenissen te bezoeken, in de veronderstelling dat, door het isolement, de volksmuziek daar in zijn meest pure vorm bewaard zou zijn. Het leidde, onder meer, tot de ontdekking van Huddy Leadbelly, een legendarische zanger-gitarist, die een straf voor moord uit zat.

Hoewel de Lomaxen op zoek waren naar muziek, die nog niet aangetast was door de commerciële muziekindustrie, hadden ze ook oog voor de hitpotentie van hun ontdekkingen. Ze wisten Leadbelly vrij te krijgen, boden hem een dienstbetrekking als chauffeur aan en hielpen hem bij de opname van zijn muziek.

Alan Lomax bemoeide zich met het arrangement van Leadbelly's meest aansprekende nummer, Goodnight Irene, en staat op de plaat dan ook vermeld als co-auteur. Het werd een van de weinige commerciële successen van de liedjesjacht. Irene werd een wereldhit, Leadbelly een beroemdheid.

Het was niet de enige belangrijke ontdekking die Alan Lomax deed. Hij maakt bijvoorbeeld als eerste opnamen van Muddy Waters, toen nog als tractorbestuurder werkzaam op een kantoenplantage, later de grondlegger van de elektrische Chicago Blues.

Lomax maakte ook opnamen van de legendarische jazz-pionier Jelly Roll Morton en folk-gigant Woody Guthrie, van Calypso en steelbands uit het Caraïbisch gebied, van de sterk aan de Engels volksmuziek verwante muziek uit de Ozark Mountains enzovoort, enzovoort.

 
Toen hij tijdens de communistenjacht van de jaren '50 verdacht werd van linkse sympathieën week hij uit naar Europa. Daar maakte hij in samenwerking met de BBC belangrijke geluid- en filmopnamen van Britse volksmuzikanten. Hij reisde verder naar Italië en Spanje om uiteindelijk rond 1960 weer terug te keren naar Amerika.

Net op tijd om daar een belangrijke factor te worden in de opkomende folk-beweging. Pete Seeger werkte nauw samen met Lomax. Bob Dylan heeft goed geluisterd naar de opnamen die hij maakte. Net als menige Britse band uit die periode, van Donavan en Fairport Convention tot de Rolling Stones.

 
Ate Doornbosch is misschien alleen bij de puristen een bekende naam. Maar zijn internationale collega's zijn van enorme invloed geweest op de huidige popmuziek. Muziekliefhebbers in de hele westerse wereld weten het misschien niet, maar ze hebben veel aan pioniers als Alan Lomax te danken.

Necrologie van Ate Doornbosch op de site van het Meertens Instituut 
 
Veldopnamen van Doornbosch zijn te beluisteren op de Nederlandse Liederenbank 

Een YouTube-filmpje van Omrop Fryslan over Ate Doornbosch

Wikipedia over Ate Doornbosch en Alan Lomax (klik hier voor de uitgebreidere Engelse versie)

De site van de Library of Congress over de Alan Lomax Collection met foto's en geluidsfragmenten.

Veel meer geluids- en videofragmenten op Cultural Equity 

Een deel van de Alan Lomax Collection is op cd uitgegeven door Rounder Records.

Het Alan Lomax Archive Channel op YouTube 


Dit bericht is eerder gepubliceerd op het Volkskrantblog, in 0ktober 2010.