Inmiddels heb ik op Bluesky meer dan 540 volgers. Dat heb ik vooral te danken aan mijn foto's van zonsopkomsten en balkonvogels, maar bij elke foto staat ook een kort tekstje. Een van de Bluesky-gebruikers, die ik terug volg, is een mevrouw die geboren is in Zwitserland, maar al lange tijd in ons land woont. Ze schrijft haar bijdragen in het Nederlands, Duits en Engels en zegt daarbij dat ze in al die talen spelfouten maakt.
Zelf heb ik al genoeg moeite met de correcte spelling van één taal, het Nederlands. Ik heb weinig moeite met Engels lezen, maar vind het een onmogelijke taal om in te schrijven. Duits en Frans beheers ik nog minder. Gelukkig zijn er spellingscontroles en vertaalhulpen beschikbaar op computer en internet.
Om het, voor simpele zielen als ik, nog moeilijker te maken heeft men, in het Nederlandse taalgebied, de gewoonte om de spelling regelmatig te herzien. Ik leerde schrijven in de jaren '60 en zat op de middelbare school in de jaren '70, maar nadien zijn de regels veranderd. Ik schrijf dus nog wel eens 'kadootje', terwijl dat tegenwoordig 'cadeautje' moet zijn.
Wikipedia heeft een prachtig artikel over de Geschiedenis van de Nederlandse spelling. Het blijkt dat er tot in de 19e eeuw geen standaardspelling was. Er waren wel pogingen gedaan, maar algemeen geaccepteerd werden die niet.
Halverwege de 19e eeuw sloegen Nederlanders en Vlamingen de handen ineen en werd besloten om een Woordenboek der Nederlandse Taal samen te stellen, met een uniforme spelling, opgesteld door taalgeleerden De Vries en Te Winkel. Ze wilden een richtlijn geven, maar hun uitgangspunt was behoorlijk tolerant:
'De Vries en Te Winkel stelden onder meer dat aan eenieder die van mening is dat een woord anders zou moeten worden gespeld dan hun woordenboek voorschreef, het vrij moest staan dat dan ook te doen en dat woord op een afwijkende eigen wijze te schrijven, mits diegene die andere schrijfwijze maar kon beredeneren en er dan ook consequent in was.' (Wikipedia)
De Belgen voerden die nieuwe spelling in 1866 in, de Nederlandse overheid volgde wat later, in 1883 en 5 jaar later werd het ook de officiële spelling in Zuid-Afrika, waar toen het Nederlands nog de staatstaal was. Maar algemene tevredenheid was er niet. Al in 1891 kwam er een artikel, van taalkundige R. A. Kollewijn, waarin een vereenvoudiging bepleit werd. Alleen de Zuid-Afrikanen namen dat over.
In 1916 werd er een commissie aangesteld om te zien of er een compromis gevonden kon worden tussen De Vries / Te Winkel en Kollewijn. Na lang vergaderen werd door onderwijsminister Marchant, in 1934, een nieuwe spelling ingevoerd. Belangrijke veranderingen waren het verdwijnen van dubbele klinkers in veel woorden – een veelgebruikt instructieboekje heette 'Niet zoo, maar zo' – en het schrappen van de 'ch' in woorden als 'mensch' en 'visch'.
Er volgden nog meer wijziging in 1947 en '54, maar voor sommigen ging dat allemaal niet ver genoeg. Er werd toen ook al geklaagd dat schoolkinderen niet behoorlijk leerden spellen en de ingewikkelde regels niet begrepen. In de jaren '70, toen ik op school zat, volgde een ware spellingstrijd. Het meest radikaal waren de voorstellen van de Aksiegroep Spellingvereenvaudiging.
Zij stelden onder meer voor om een keuze te maken tussen 'ou' en 'au' en 'ei' en 'ij'. Niemand hoort immers het verschil, dus 'ou' en 'ei' kun je best schrappen. Een kip legde, volgens dat voorstel, dus een ij en stond 's winters in de kau. In veel woorden zou de 'c' moeten worden vervangen door een 'k', of 's'. Bijvoorbeeld 'vakantie' in plaats van 'vacantie', 'oktober' i.p.v. 'october' en dus 'aksie' i.p.v. 'actie'.
D's en t's in werkwoorden konden ook flink weggesnoeid worden. Er verscheen een brochure met de titel 'Ik hoop dat de spelling verandert wort'. 'De stelregel moest zijn "Waar men bij het uitspreken van het woord een t hoort, schrijve men dat woord met een t".' Dus 'hij wert gek' en 'zij wert gestoort'. Daarmee zou de geschreven taal beter aansluiten bij het gesproken woord.
Uiteraard kwam daar flink wat verzet tegen, hoewel ik het indertijd wel fijne plannen vond. De meeste van die voorstellen hebben het niet gehaald. Maar er is een periode geweest waarin voor veel woorden meerdere spellingswijzen geaccepteerd werden, al was er een officiële voorkeurspelling. In 1995 kwam er weer een wijziging en in 2006 nog een. De meeste vernieuwingen uit de jaren '70 werden daarmee teruggedraaid.
Ondertussen mag je best stellen dat er bij mij enige spellingverwarring is ontstaan. Ik doe er maar een gooi naar, laat mijn teksten lezen door mijn vrouw en haal ze door de spellingscontrole (of spellingcontrole, dat mag volgens Wikipedia ook) voor ik ze de wereld in stuur. Maar fouten zal ik altijd wel blijven maken.
3 opmerkingen:
De -isch werd ooit -ies, dus antimilitaristies, en dat nam ik over en die k voor de c (die als k klinkt). De * voor het tweelachtig maken van personen, kraak*ers of Amsterdam*ers.
Met de d, t, dt dd, tt ben ik altijd moeite blijven houden. En om eerlijk te zijn dacht ik dat kado en cadeau allebei mocht. De ie ou/au ei/ij voorstellen moeten toch zo moeilijk niet zijn.
Maar foutloos schrijven is ook een verworvenheid die groter is als de moeilijkheid toeneemt. Er zijn blijkbaar mensen aan die kloof gehecht.
Die wijziging van 'c' in 'k' is anders toch goed gelukt. Ik heb nooit anders geweten dan dat het vakantie en oktober is. Oké, in het Engels is het October.
@martin - De spellingscontrole zei 'nee' tegen kadootje, maar legde wel meteen de juiste link met cadeautje.
@zelfstandig journalist - Een paar veranderingen zijn blijven hangen, maar bovengenoemd kadootje mag niet meer.
De Engelsen zijn zeer conservatief, wat spelling betreft, volgens Wikipedia is daar sinds de 16e eeuw weinig veranderd. Gevolg is wel dat de spelling weinig meer te maken heeft met hoe het Engels klinkt. Ze hebben bijvoorbeeld een stuk of 4 schrijfwijzen voor de 'ie' klank. Te weten 'ie' - 'ei' - 'ea' en 'ee'. Je moet dus de spelling van alle woorden kennen om ze correct te schrijven.
Een reactie posten